>
��������������������������������� �����������������������������������������������������������������������������������������Alplerdeki Kar Tufan� 24 Dakika
Kayak sezonu
ortas�nda bir pitoresk bir Avusturya kar tatil merkezi
4 bin turist Alplerin manzaras�n�n keyfini ��kar�yor birden bire devasa bir ���
bu huzuru yerle bir ediyor 3 dakika i�erisinde
Avrupa Avusturya Galt�r �ubat 1999 Galt�r kayak merkezi alp da�lar�n�n
zirvesine yak�n pop�ler bir kayak merkezi olup dik alp da�lar�n�n u�lar� galt�r�n
�� yan�n� sarm��t�r. Galt�r kasabas�
Felaket uluslar as�
bir ilgi g�rm��. Bilim adamlar� ve Art mears bu olay� ara�t�rmak �zere Galt�r e
gelirler. Gelmelerinin temel nedeni g�venli sayd�klar� b�lgelerin ��� alt�nda
kalmas�d�r. Galt�r ��� risk sistemi i�e yaramam�� bu ����n k�rm�z�dan sonra
sar�n�n i� kesimlerine kadar ilerlemi�tir ve bunun a��klanmas�. Poolfoehn ve
Stevan Magr�g Galt�r savc�s� taraf�n dan g�rrevlendilip ara�t�rma yaparlar.
Poolfoehn bu ����n
b�y�kl���n� kesin ��zmek ister.1999 y�l�n�n ocak ayn�n� k�� hava raporuna bakar
v gere�inden fazla kar d��t���n� s�yler yakla��k 6 kat daha fazla ya�d���n�
bulur. Bu ����n ger�ekte b�y�kl���n� �l�mek i�in Krystof da��n� zirvesine ��kar.
Poolfoehn ����n da�dan koptu�u yerin bekledi�inin iki kat� oldu�unu g�r�r.
����n 170 bin ton a��rl���nda oldu�unu s�yl�yor. Ara�t�rmac�lar hava
kaynaklar�na geri bak�yorlar 27 Ocak -23 �ubat aras�nda de�i�ik bir bi�imde bir
iklimin g�r�l�r. Da�lar�n y�ksek k�s�mlar�n da g��l� kuzey bat� r�zg�rlar�n esti�i
g�r�l�r. Da�lar�n y�ksek k�s�mlar�nda
Daha sonra tekrar hava tahminlerine bak�yor
sonu�lar tahmilleri dorular niteliktedir. 29 Ocak- 4 �ubat aras� �s� de�erleri
karlar�n erimesine neden oluyor. 5 �ubat ve sonras� hava s�cakl��� s�f�r�n
alt�na d���yor galt�r �zerindeki kar tekrar donuyor. Bu durum g��l�
kristallerin olu�mas�n neden oluyor ama b�t�n bunlar�n neden ����n g�venli
b�lgeye kadar gelmesine neden olabilir mi sorusunu akla getiriyor. Poolfoehn
yeni deliller g�re bilmek i�in g�rg� tan�klar�n� dinliyor karlar�n dalga
�eklinde �zerlerine geldi�ini s�yl�yorlar bu durumda karma��k bir durumun
ortaya ��kt���n� s�yl�yor.
Ara�t�rmalar durma
noktas�na geliyor sonra birden �anslar� yaver gidiyor �ok katl� ���lar�n
hareketine ���k tutan c�retk�r bir deney oldu�unu ��reniyorlar. Galt�r
facias�ndan iki hafta �nce Avusturya ve �svi�re bilim adamlar� ekibi Kretesebe
da��na ��kar bilin� bir �ekilde bir ��� olu�tururlar ve ����n da�dan ini�ini
kay�t alt�na al�rlar. Bunun i�in iki tane doblar ��� radar� ve k�sa mikro dalga
enerji dalgalar� yard�m� arc�l���yla ����n saniye saniye kay�t alt�na
alacaklar. Ekip da��n 1300m alt�nda bir beton s���na k yap�p i�ine girip orada
radar ve mikro dalga enerji yar�m�yla bilgisayar aktar�p orada gerekli i�ler
yap�lacak. Bir helikopter yard�m�yla ���� tetiklemek �zere patlay�c�lar da��n
zirvesinde patlat�l�yor. Bunun sonucunda devas� bir kar y���na koparak a�a��ya
doru iniyor bu s�rada s���na��n kap�lar� tam zaman�nda kapat�l�yor ve ���
beklenenden �ok b�y�k ve ����n nedenini ara�t�r�yorlar.
S���nak deneyinde
����n da�dan a�a�� inerken taze karlar� toplad���n� g�steriyor. Burada kar
kenetlenerek a�a��ya d���yor bu deney sonucunda art�k bir ����n saniyede 400
ton kar� toplaya bilece�i bulunmu�tur. T�m bu bilgilerin �����nda felaketin
nas�l olu�tu�unu a��klaya biliriz.
Galt�r de �nce s�cakl�k
art�yor karlar eriyor daha sonra ise s�f�r�n alt�na iniyor donma meydana
geliyor kristal katman �ekilde bir katman olu�uyor. Daha sonra �ubat ta
beklenen den fazla kar ya��yor. 23 �ubat 170 bin ton kar da�dan kopuyor
hesaplara g�re saniyede 20 bin ton daha b�y�yor saatte
Ama yetkililer
b�yle bir �eyi risk etmek istemedikleri bunu i�in kasabay� korumak i�in ve
�nlem i�in Alplerin eteklerine 2m kal�nl���nda 360m uzunlu�unda 7m y�ksekli�inde� bir ���
bariyeri kurmu�lar��
Yo�un kar ya���� da�lar�n
zirvelerinde kar biriktirir. Bu kar zamanla eriyip ve donarak yo�un bir katman
olu�turarak a��r ���a neden olur. Bu yo�un kar tabakas� bir kuvvetle k�r�l�r ve
�zerindeki daha az yo�un katmanla birlikte �n�ndeki yeni ya�m�� kar� da
s�p�rerek h�zla a�a�� do�ru kayar ve buna kar tsunamisi de denebilir. Kar a�a��
do�ru kayarken t�pk� su dalgalar� gibi y�ksek enerjili kar dalgalar� olu�turur.
Bu da binalar�n y�k�lmas� ve dayan�ks�z evlerin yok olmas� i�in olduk�a iyi bir
nedendir.
Avrupa�da Avusturya�n�n bir da� kasabas� olan Galtuer�de
ya�anan bir ��� felaketle sonu�land�. Beklenmeyen bir alana d��en ���da 31 ki�i
�ld�. Alplerde ya�ayan insanlar ���lara kar�� bilimin sayesinde tedbirler
alm��lard�r. Galtuer olay� bu konuda y�ksek tedbirlerin al�nmas�na vesile oldu.
A�a��daki Sorular�n
Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r
1.Neden ���
herkesin g�venli sand��� b�lgelere kadar ilerlemi�tir ve nas�l sonu� vermi� tir?
2.Toz kar ���lar�
nas�l meydana gelir?
3. Karma��k
��� olu�um �ekli nedir?
4.Kenetle�me
nedir nas�l olu�ur?
5.Bilgisayar
sim�lasyonlar� �nemi nedir?
6.Her y�l
ortalama ka� ki�i �lm��t�r?
7.Alplerdeki
kar f�rt�nas�n� �nemi nedir?
8.Bu
f�rt�nan�n ayd�nlamas�nda hangi teknikler kullan�lm��?
9.Alplerdeki
kar f�rt�nas�nda maddi hasar ne kadard�r?
10.Galt�r
kim taraf�ndan b�lgelere ayr�lm��t�r?
11.Kristal
katman nedir?
12.Galt�r
de f�rt�na sonucu al�nana �nlemler nelerdir?
13.Alplerdeki
f�rt�na ne zaman olmu�tur?
14.Yapay
��� ne zaman yap�lm��t�r?
15.Galt�r
�n nas�l bir konuma sahiptir?
16.���
nas�l olu�ur?
17.Bu ����
kesin ��zmek isteyen bilim adam� kimdir?
18.Alplerdeki
����n �iddeti nas�ld�r?
19.Alplerdeki
f�rt�nada neden karma��k durum ortaya ��km��t�r?
20.Galtuer�deki
Kar Tufan�n�n Sebebi ve Sonu�lar� nelerdir?
21.
Kar
Tufan�n�n Nedeni nelerdir?
22.Alplerdeki
Kar Tufanlar�n�n Nedenleri nelerdir?
23.
���
Nedir ve Nas�l Olu�ur?
Erdal �NC� E��T�M B�YOLOJ� 3.SINIF
2010