İŞ BEYAZDAN TUZ ÜRETİMİ ( 45 Dk ) FİLMİN İZETİ

Ewary adası Madeni amerikaının en eski madenidir. Meden tuzdan oluşan bir dağın altında açılmıştır. tamamı tuzdan oluşan 14.000 metrelik kubbesi ile everestiten daha yüksektir. 1898 Tarihinde açılmıştır. Toprak altında olağanüstü miktarda tuz vardır. özellikle de birleşmiş Devletler (BD) 150 milyon yıl ince Kuzey amerikaıyı çevreleyen deniz geriye geniş tuz yatakları bırakarak buharlaımııtır. Tuzun üzeri zamanla tortu tabakasıyla kaplanır. Tuz yatakları kilometrelerce öteye uzanır. Ancak tuz tektonik hareketlerle sıkııtırıldııında yukarı doğru hareketlenen bir maddedir. başta Ewary adası olmak üzere Luizana ve teksasıta yer alan yüzlerce tuz kubbesinin tamamı milyonlarca yıl devam etmekte olan bir jeolojik baskıdan oluşmuştur. patlayıcı sistemi ile tuz elde edilir. birleşik Devletler de ( BD ) her yıl üretilen kırk ( 40 ) milyon ton tuzun sadece % 4İŞ yemeklerde kullanılır. Tuz, 14.000öden fazla işlemde kullanılır. En şok bilinenlerinden biri buz çizici özelliği. amerikaıda üretilen tuzun % 20isi kaygan yollara serpiıtirilir ve şok miktarda tuz suyun sertliıini kırmak işin kullanılır. tim dünyada üretilen tuzun çoğu kimya endıstrisinde tıketilir. Tesislerde işlenen tuz, onu oluşturan elementlere ayrııtırılır. Sodyum ( Na ) ve klora ( Cl2 ). Bu iki madde plastikten, deterjana, oradan zehirli gazlara kadar her alanda kullanılır. Tuz antik çağlardan beri değişik amaçlar işin kullanılmıştır. Mısırlıların ilileri mumyalamalarındaki gizli formülın ana maddesi tuzdur. Tuz elde etmenin en yeni metotlarından biri de deniz suyu ya da nehir suyunu geride sadece tuz kalana kadar kaynatmaktır.

Tuz fiziksel olarak ihtiyaç duyduğumuz, birinci derece de bağımlı olduğumuz bir maddedir. gözyaşı, ter ve kanımızdaki tuz olmasa konuşamaz, yiyemez, nefes dahi alamayız. Deniz suyunu güneş altına buharlaımaya bırakarak tuz elde etme yöntemi bugün hala kullanılmaktadır. Tuz çiftçiliii adı verilen bu yöntem tuz üretimi işin en güzel yoldur. Tuz ıretmenin diğer bir temiz yöntemi de solüsyon madenciliıidir. Bunu aşırı tuz havzaları oluşturur. Yemeklerde kullanılan kaliteli tuz, bu yöntemle elde edilir. Tuz benzersiz koruyucudur. Saılııımızın, yiyeceklerimizin, altınımızın ve geleceıimizin muhafızıdır. Gelecekte şüphesiz gösterişli bu mineralden yararlanılmaya devam edilecektir.

Eyvery adası madeni Amerika’nin en eski madenidir. Maden tuzdan oluşan bir dağın altından açölmüştir. 1898 yılında açilan maden yeraltı madenciliıin ilkidir. Milyonlar yıl önce denizin çekilmesi ile geriye geniş tuz yataklarını bıraktı. Tuzun üzeri zamanla tortu ile kaplandı. Tuz yataklarının en uzun bölgesi Newyork boyunca uzanır. Her yıl bu adada çıkarılan 2-3 milyon tuz buzlanma ile mücadele ve kimya sektöründe kullanılmaktadır.

            Daha çok yemeklerin üzerine serpiıtirilen bir şey olarak görülen tuz aslında bundan çok daha öte bir bir şeydir. Apartmanlarımızda, evlerimizde, iıyerlerimizde, otomobillerimizde kullandığımız birçok şeyde ve kimya sektörünün baş minerallerinden biridir tuz. Tuz 14000 üzerinde işlemde kullanılmaktadır. En çok bilinenlerden biri buz çözücü özelliıidir. Tuz suyun sertliıini kırmak için kullanılır. Örneıin tuzun nötralize özelliıi olmasa sabun gerektiği gibi köpürmez.

            Tüm dünyada çıkarılan tuzun çoıu kimya endüstrisinde tüketilir. Tesislerde işlenen tuz onu oluşturan sodyum ve klor elementlerine ayrılır.

            Tuz antik çaşdan beri değişik amaçlar için kullanılmıştır. Mısırlıların ölüleri mumyalamadaki gizli formülün ana maddesi tuzdu. Bilinen en yeni metotlarından biri deniz ya da nehir suyunu geride tuz kalana kadar kaynatmaktı.

            Denize kıyısı olmayan ülkeler için tuz önemli bir madendi. Bu beyaz için savaşlar yapıldı, hatta altınla takas edildi. Bilinen bir şey de romalı askerlerin ücretleri tuzla ödenmiıtir. Afrika da ise uçsuz bucaksız çöllerden çıkarılan tuz sahranın altında yer alan tuz yoksunu toplumlara develer ile taşındı.

            Tuz fiziksel olarak ihtiyaç duyulan birinci derece bağımlı olduğumuz bir maddedir. Günde asgari 3 gr, yılda 1,5 Kg tüketiriz. Tuz hücre içinde oluşan elektriksel tepkilerin hücre dışına aktarılmasına yardım eden önemli bir madendir. Gözyaıı, ter ve kanımızdaki tuz olmazsa, konuşamaz, yürüyemez nefes dahi alamayız.

            Tuzun elde edilmesinin en kolay ve güzel yolu günei altında bırakılarak suyun buharlaıtırıp sonra onu almaktır. Bu yüzden birçok sahil devleti tuz çiftlikleri kurmuştur. Yemeklerimizde kullandığımız tuzun üretimi ise solüsyon madenciliıi ile yapılır.

            Polonya da yerin yüzlerce metre altında gizemli bir yapıt yatmaktadır. Büyük tuz kütlelerinin yontularak yapılan bir muhteşem bir manastır kenti… Her yıl binlerce turistin uğradığı bu yer sonraları bir çok olaya görgü tanıklııı edilmiş ve her olay burada bir sanat değeri bırakmıştır.

            Almanya’da da Polonya’nin Viyeleckiya kentine benzer yapılar mevcuttur. Nazilerin bir tür merkez bankası olarak kullandığı tuz madenleri depo olarak kullanılan ilklerdendir. Naziler savaşlarda değerli olan her şeylerini bu tuz maden depolarında saklarlardı. Çünkü tuz yüksek ısının zarar verebileceıi eşyaları koruyabilecek en gözde madendi. Tuz madenlerinde ısı her zaman sabittir.

            Tuz benzersiz madde, saılııımızın, yiyeceklerimizin ve geleceıimizin muhafızı…

  Iaşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntıların da vardır:

1.       Tuzun büyük bölümü nereden, hangi madenden ıretilir?

2.       Tuz elde etme yöntemleri nelerdir?

3.       Yemeklerde kullandığımız tuz hangi yöntemle elde edilir?

4.       Tuzun canlılar üzerindeki rolü ve önemi nedir?

5.       Tuzun kullanım alanları nerelerdir?

       aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1-Tuza neden ihtiyaç duyuldu?

2-Newyorktaki devasa tuz madeninin işletmesi nasıl gerçekleımektedir?

3- Networktaki devasa tuz nasıl oluştu?

4-Bu tuz madeninde nasıl bir teknoloji kullanıldı?

5-Çıkarılan bu devasa tuz en çok neler için tüketiliyor?

6-Tuz çikarma yöntemleri hangi dönemlerde değişikliğe uğradı?

7-Yemek tuzunun çıkarılıı açmaları nelerdir?

8-Tuzun nasıl bir özelliıi vardır?

9-Tuzun insan için önemi nedir?

10-Nazi hazinesinin tuz madenlerinde saklanmasının sebebi nedir?

11-Almanların savaşta bu tuz madenlerine sakladııı değerli tablolar hangi sanatçilara aitti?

12-Polonyadaki muhteşem manastırın geçmiii, bu günü ve tuzla ilişkisi nedir?

                                                           Hasan ÇAPİK(TEZSİZ YÜKSEK LİSANS)