Işempanzelerde Alet Kullanma ve Avlanma 47 dakika

 

Bu filmde antropolog Jill Pruetz, şempanzelerin davranışları üzerinde çalışıyor. Bu şempanzeler bereketli yağmur ormanlarında değil ormanın seyrek bir aşaçlığa daha sonra da sıcak bir çayıra dönüitüIü bir yerde yaşıyorlar. Jill Pruetz, buradaki yaşam alanının maymunlar ve insanlar arasındaki ayrılııın meydana geldiği koşullara benzediıini ileri sürüyor. Bu şempanzeler daha önce incelenmiı şempanzelerden çok farklı bir ortamda yaşadıkları için, şempanzelere ilişkin düIüncelerimizde devrim yaratıyor.
      batı Afrikaıdaki Senegalıin sıcaıında, Fongoli adı verilen bu alanda yaşayan şempanze insanı hayrete dışıren bir eylemin hazırlııı içerisinde : ince bir ağaç dalınç alıyor ve yapraklarını ayıklıyor; ardından dalın ucunu diıleyerek keskinleıtiriyor. iyice keskinleıtiıine emin olduğu, artık bir mızraıı andıran bu dalı ağacın üstündeki deliklerden bir tanesine saplıyor burada yaşayan cadı makiyi kasten yaralıyor ve böylece ildırıyor. Daha sonra oturup kendi yaptığı silahla öldürdüii lezzetli cadı makinin tadını çıkarıyor. Bu keşiften ince avı öldürmek işin alet kullanmanın insanlara has bir özellik olduğu düşünülüyordu

 

Buradaki şempanzeler işin bir başka önemli protein kaynağı ise, şempanze araştırmalarının olmazsa olmazlarından, termit kulelerdir. Termit tutmak, şempanzeler arasında yaygın olsa da, her grubun kullandığı aletler ve avlanma tarzı farklıdır. Bunlar geleneklerinin ve kıltırlerinin bir parçasıdır. Bu tır farklılıkların genetik bir açıklaması yoksa bile, her bir davranışın kültür yoluyla diğer topluluk üyelerine aktarıldııı anlaşılıyor. Termitler gibi karıncaların yakalanması da son derece yaygın.

 

Orta Afrikaıdaki şempanzeler tatlıya düşkündir. Bal toplamak işin kullandıkları aletler şok daha karmaşıktır. Araıtırmacılar bal toplamak işin kullandıkları alet sayısının beşten fazla olduğunu ortaya çıkarmıştır. farklı aletler üreten, onları termit ve bal toplayacaıı alana taşıyan ve farklı amaçla kullanan bir şempanze oldukça gelişmiş bir planlama ve düşünme yeteneği gösteriyor demektir.

 

yemişleri ve meyveleri ezmek işin farklı teknikler kullanırlar. bazıları tahtadan irs ve çekiş kullanmayı tercih ederken bir kısmı taş kullanır. Sert meyveleri taşlarla veya ağaçlarla vurarak ezerler. bazı şempanze topluluklarının üyeleri hasta olduklarında ilaç özelliği olan bitkilerden yiyerek acı ilaçların saçlııa iyi geldiği bilgisini aktarıyorlar.

 

Araıtırmacılar yakın zamana dek şempanzelerin alet kullanmayı insanları izleyerek öğrendiklerini dııınıyorlardı. Fakat, fildişi sahillerinde yapılan araştırmalar şempanzelerin fındıkları açmak işin on yıllardır granit taılarını çekiş olarak kullandıklarını ortaya çıkarıyor. şempanzelerin taş devrinin 200 nesilden geriye gitmesi alet kullanımını insanlardan ıırenmediklerini gösteriyor. bazıları ise bu kanıtları şok daha tartışmalı noktalara götürüyor. Alet kullanımının insanlarla şempanzelerin ortak atalarından ayrılıp farklılaıtıkları döneme kadar dayandııını ileri sürüyorlar.

 

şempanzeler 2 yaşından itibaren farkında olarak ya da olmayarak kendi kıltırlerinin sanatını öğrenmeye başlıyorlar. Teknikte ustalaımak 4-5 kadar yıl sürüyor.

Gelenekler yetişkinlerden çocuklara aktarılır. mızrakla avlanma yetişkin dişiler tarafından ince gençlere sonra yetişkin erkeklere ııretiliyor. şempanze yavrularında öğrenme taklit yolu ile gerıekleımektedir. Bu keşiflerden ince sadece insanların aktif olarak öğretmenlik yaptığına inanılıyordu.

 

özetle, sadece insanlardan beklenilen bu davranış biçimlerini şempanzeler kusursuzca tamamlıyor. Fongoliıdeki şempanzeler, alet kullanmaları ve aleti avlanma ile iliıkilendirmeleri bakımından eısizdirler.Yani, alet geliştirmek ve bu aletler ile yaşamı idame ettirmek!!!

 

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntısında vardır.

1.Antropolojik anlamda şempanze kültürü ne demektir?

2.Fongoliıdeki şempanzelerin sosyal gelenekleri nelerdir?

3.Evrim teorisine göre ilk homonitlerin dik yırımeye gerek duyma nedenlerine dair ortaya atılan teoriler nelerdir?

4.Fongoliıdeki dişi şempanzelerin daha iyi avcı, daha yetenekli mucit, daha iyi öğrenci olmalarının sebebi nedir?

5.Fongoliıde mızrakla avlanan dişiler çevrim teorinseı göre bize insanların kökeni hakkında nasıl bir fikir verebilir?

6.Fongoliıdeki dişi şempanzelerin üstlendiği görevler nelerdir?

7.araştırma ekibinin, çalışma alanı olarak Fongoliıyi seçmeleri burada yaşayan şempanzeler açısından sebebi nedir?

8.Fongoliıde yaşayan erkek şempanzelerin avlanmadaki görevi nedir?

9.şempanzelerin bal toplama aşamasında kullandıkları teknikler nelerdir?

10.Yavru şempanzeler avlanmayı kimden ve nasıl ııreniyorlar?

11.Bu filme göre Fongoli ıempanzelerinin hem kendi tırlerini hem de insanları baştan tanımlayan davranış biçimleri nelerdir?

12.şempanzelerin alet takımı kullanmaları bize onlar hakkında tır bilgiler kazanmamızı sağlıyor?

13.Fongoli ıempanzelerinin ağaçlarda konak yapan cadı makileri avlamada kullandıkları teknikler nelerdir?

14. şempanzelerin protein kaynağı olarak tıkettikleri termitleri avlarken izledikleri aşamalar nelerdir?

15. Fongoli şempanzelerin yaprakları ısırarak garip sesler ııkarmalarının nedeni nedir?

16. şempanzelerin alet kullanmaları ne kadar eskiye dayanmaktadır?

 

LEYLA SAYDAN EĞİTİM FEN BİLGİSİ 4.sınıf