Avrupa sınırında Fransa ve isviçre arasında Avrupa nükleer araştırmalar Kurumunun büyük hadron ıarpııtırmasında, şimdiye kadar denenen en büyük bilimsel deney. hayatın, evrenin ve her şeyin sırrını çözmek umuduyla kurulmuş ve big bang ten sonra meydana gelen değişimleri yeniden oluşturup kayıt edecek.
Bu deney düzeneii dört devasa kameraya benzer dedektörlere sahip, 27 kilometrelik kapalı halka ile deneyi gerıekleıtirecek. Bu filmde bu dedektörlerden ikisi olan atlas ve CMS nin nasıl hazırlandııı ve nasıl yerleıtirilip monte edildiği ve bundan sonraki süreçte neler olabileceği yada bunların ne işe yaradııından bahsedilmiı.
Atlas ve CMS bu dedektörlerin en büyükleridir. bunları yerin altına yerleıtirmek işin öncelikle bunlara çapları 18m ve 13m uzunluıu 67m olan dev bacalar inşa ediliyor. Bu bacalar sayesinde bu devasa dedektörler aşağı indiriliyor. Bu dedektörlerin her bir parçası dünyanın değişik yerlerin de ıretiliyor ve buraya getirilip ince yüzeyde monte edilip test ediliyor daha sonra yer altına indirilip birbirine monte ediliyor ve tekrar test ediliyor.(dedektörler şok ağır olduklarından parça parça indiriliyor). Bu filmde de bunların hazırlanııı ve ekiplerin bir biri ile olan bitirme yarışından bahsedilmiıtir. ayrıca yapılan çalışmalar neticesin de ortaya çıkan atıkların(kaya parçaları ve su) çevreye faydalı bir şekilde nasıl kullanıldığı belirtilmii.
Atlas ve CMS birbirinin tıpa tıp aynısı değillerdir. Fakat aynı görevi girmek işin yapıldılar. ve bilim adamları bu iki devden gelebilecek bilgileri karıılaıtırarak bilgi edinecek. Bu iki dedektör aslında saniyede 40milyon fotoğraf çeken birer makine ve fiziksel deneyler gerçekleştirmek işin yapıldılar. aslında onlar sıradan fotoğraflar çekmeyecek evrenin doğumunu gırıntıleyecekler.
Bu deney CERN çatısı altında gerıekleımekte.(Cern: dünyadaki en büyük bilimsel projeler buradan yırıtılıyor.) aslında bu film deki deney yeni yapılmıyor. Cern çatısı altında insanlar sürekli hadronları bir biri ile ıarpııtırıyor, fakat bu makineler 120 megabaytlık elektrik tiketen ve öncekinden 7 kat büyük olmasından dolayı birçok soruya cevap olacağı düşünülüyor.I
Bu filmde yapılacak deneyde; ıarpııtırıcıların 27 kmlik halkasındaki partiküllerin ışık hızına yakın bir hiza ulaıtırılacak ve 10 saatte 16 milyar km kat edecek. Her saniyede partiküller atlas ve CMS merkezinde 800 defa birbirine ıarpııtırılacak ve Big Bang taklit edilecek. partiküllerin ıarpııtırılmasında mıknatıslar yardımı ile bir manyetik alan saılanıyor. Bu manyetik alan partiküllere yön veriyor. Tabi bunlar yapılırken diğer etkenlerde göz önünde bulundurulacak örneğin ayın evreleri yani ayın o anki durumu deneyi etkileyebilecek.
Atlas ve CMS yaklaşık 15 yılda 3.3 milyar euro harcanarak yapılıyor. Ve 10 yıllık ömrü içinde; hayat, evren ve her şeyin cevabını bulmaya çalışacak.
AŞAĞIDAKİ SORULARIN CEVAPLARI FİLMİN AYRINTILARINDA VARDIR
1) karanlık ve anti madde nedir?
2) Kara delik nedir?
3) Her şeyi bir araya ne getirdi?
4) Uzaydaki her şeyi çeken madde var midir?
5) Evreni meydana getiren temel yapılar nelerdir?
6) Manyetik alan işin soğuıun etkisi nedir?
7) Dev bir mıknatısı demir yığınlarına deıdirmeden nasıl geıirirsiniz?
8) yapılacak şarpiıma ısıya duyarlı o halde şarpiıma esnasında ısı oldukça artırılırsa ne olur?
9) Maliyeti oldukça yüksek olan bu deney acaba bütün isteneni verebilecek mi?
10) mıknatıslar neden soıutuluyor?
Salih GÜLEN Biyoloji eğitimi yüksek Lisans öğrencisi 2009 (Fen Bilgisi öğretmeni)