Okyanus Dibindeki Yer ıekillerinin oluşumunun Bilimsel Hayat Hikayesi

hiç su yokken gezegenimiz şok farklı gızıkecektir. açığa ııkaracaıımız dünya işte bu dünya. Okyanustaki yer şekilleri karalardakilerden genelde daha büyüktir. karşılaştırma yapabilmesi işin okyanusu boıaltmamız gerekir. Okyanus gezegenimizdeki en olağan üstü yer ıekillerinin üzeri örtüyor.

California da Volteria kırfezindeki dev yosunların oluşturduğu su altı ormanları deniz tabanından 30 metre yıkseklikteki gün ni alan sulara kadar yetişiyor. Okyanusu kademeli bir şekilde boıaltmaya baıladııımızda yeni yer şekilleri keıfedeceıiz. Bu işleme Volteria kırfezinden baılayalım. Burada uzunluıu 480 km derinliii 1.6 km olan volteria kanyonunu görüyoruz. Volteria körfezinin merkezinde Megani laboratuarları bulunur. Bilim adamları son teknoloji ürünü deniz altı robotları ve osso adı verilen otonom su araçlarından faydalanarak Volteria kanyonunun detaylı haritasını çıkarmaya çalışıyor.

Osso, kanyon boyunca hareket etmek işin programlanmıı olan ve üzerinde sonar ekipmanı olan bir cihaz. Sonar ses dalgalarını kullanarak n aksine ses suyun altında inanılmaz uzaklıklara ulaıabilir. Bu sayede kanyonun şeklini inanılmaz detaylar vererek gırebiliriz. Okyanus tabanındaki daha geniş alanları gırıntıleyebilmek işin sonarı gemiye koyalım. Gemi hareket ettiğinde okyanus dibinin haritası çıkarılır. Daha detaylı bir harita ııkarabilmek işin gemi ileri geri hareket eder. Buna bilim dilinde işim biçmeki denir bu hayli zaman alan bir iştir. Bu yüzden okyanus tabanın küçük bir kısmı detaylı bir şekilde haritalanmııtır.

Mars dünyaya 56 milyon km uzakta olmasına rağmen Mars çin yeryüzü şekillerini okyanus dilberinden daha iyi biliyoruz. Bilim adamları gelen sonar verilerini fleder maus denilen bir bilgisayar programına girip okyanus tabanının değişik derinliklerini farklı renklerle ifade eden bir model hazırlanıyor. Bu modeller sayesinde okyanus tabanını hiç su yokmuş gibi gırebiliriz. Volteria kanyonu ile büyük kanyon büyük benzerlikler göstermektedir.büyük kanyonun derinliii de 1.6 km dir.

yapılan araştırmalar aynı zamanda okyanus derinliklerindeki canlılar üzerinde çalışma yapma ve yeni bilgiler elde etme fırsatı verecek. Okyanus dibindeki canlılar hayatlarını mürekkep karanlııında sürdürüyorlar. bazı hayvanlar kendi işıklarını oluıturmuılar. Bu işleme ıbiyolıminansı denir. canlılar bu yön bulabilmek, korunmak, eşlerini cezp etmek gibi birçok amaçla kullanıyorlar.Havai takım adaları en fazla detaylandırılmıı bölgelerden birisidir. takımın en doıusunda Begaylınd var. Havainin en yüksek noktalarından biri Manua lia dır. adaların büyük bir bölümü lavlarla kaplı. Begaylınd hala aktif olan bir dağ. iliç baz alındığında Everest daha büyük. burası Everestten de 1219 metre daha büyük.

Okyanus altında da hala aktif olan volkanlar ve bunlar sıcak su akıntıları oluşturuyorlar. Bunlardan Loihi yanardağı 1955 yılında keıfedilmiı ve yavaş yavaş yüzeye doğru büyüdüii anlaıılmııtır. Loihi yanardağı takım adaların nasıl oluştuğunu bize gösteriyor.

Bizler mercanların sadece sığ ve tropikal alanlarda yaşadığını sanıyoruz. Ama onlar her yerde yaşıyorlar derin karanlık ve soğuk sularda bile.

Okyanus dibinde büyük dağ sıraları bulunmaktadır. bazıları ızlanda gibi yeryüzüne çıkmış vaziyettedir. ızlanda da 321 km lik orta Atlantik kıyıları yer almaktadır. burası kuzey Amerika ile Avrupa plakasının buluştuıu yerdedir. Burada gayzerler ve kaynayan sularla dolu havuzlar vardır. Okyanus ortası sırtlııı her zaman yumuşak bir cizgi oluşturmaz. bazı yerlerde yüzlerce metre uzunlukta keskin yan duvarlar bulunmaktadır. Bunlara transform faylar adı veriliyor. Buradaki iki plaka tam olarak birbirinden kopmuyor. Ancak birbirini yalayıp geçiyor. Gezegenimizin en derin parcası fay vadisidir. doğu pasifik yükselimi yılda 15 cm dir. doğu pasifikte hipotermal delikler ve duman bacaları yer almaktadır. sıcak su akıntılarında karides kutıuk bakteri gibi biıok canlı türü bulunmaktadır. Orta Atlantik de duman bacalarının etrafında karidesler yaıamaktadır. Okyanus un 6-7 km derinliklerinde çamur volkanlar bulunmaktadır.bunların benzerleri güney California da bulunuyor.bu derinliklerde bakteriler de yaıamaktadır.

En büyük deniz dağları pasifiktedir. Havai takım adalarının etrafındadır. Deniz dağlarının sayısı pasifikte 15 binden fazladır. Gezegenin en derin yeri Mariana çukurudur.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır

1.Volteria kanyonu nerededir?

2.Volteria kanyonunun uzunluıu ve derinliii ne kadardır?

3.Duman bacaları hakkında bilgi veriniz.

4.Megani laboratuarları nerede bulunur?

5.Okyanus tabanının detaylı haritası ııkarılırken hangi araçlardan faydalanılıyor?

6.Osso nedir?

7.Sonar ne işe yarar?

8.işim biçmeki kavramını aııklayınız.

9.Mars çin dünyaya uzaklııı kaç km. dir?

10.fleder maus nedir? Aııklayınız.

11.Volteria kanyonunun tabanı kaç metre suyun altındadır?

12.büyük kanyonun derinliii ne kadardır?

13.ıbiyolıminansı I aııklayınız.

14.Havai takım adalarının en doıusundaki adanın ismi nedir?

15.Mauna lia volkanik dağönün deniz seviyesinden yüksekliii ne kadardır?

16.Begaylınd dağı Everest ten ne kadar daha büyüktir?

17.Okyanus altındaki Loihi yanar dağı kaç yılında keıfedilmiıtir?

18.Mercanlar nerelerde yaşarlar?

19.Okyanus dibindeki büyük dağ sıralarından bazıları yeryüzüne çıkmış vaziyettedir.bunlardan birinin ismi nedir?

20.Transform fayları hakkında bilgi veriniz.

21.Gezegenin en derin parçası nedir?

22.doğu pasifik yükselimi yılda kaç cm dir?

23.Atlantik'teki duman bacalarının etrafında hangi canlılar yaıamaktadır?

24.Gezegenimizin en derin yeri neresidir?

ismet YURUİ 2012 yüksek Lisans