�Maymunlar�n ve �empanzelerin Bitkileri Tedavide Kullanmalar� ve Alet Kullanmalar�

Hayvanlar bitkileri ila� olarak kullan�r. Ancak bitkileri nas�l tan�r? Bitkilerin kokusundan etkilerini anl�yor olabilirler. Orta Amerika�da ki d�z ova ormanlar�nda Beyaz y�zl� Kapu�in Maymunlar�, b�y�k topluluk olarak ya�arlar. Bu maymunlar ormanda toplad�klar� bitkileri k�rklerine s�rerler. Bunlar ak asma g�vdesi, kaval yapra�� ve turun�gillerden meyvelerdir. Bunlar� daha �ok ya�murlu zamanlarda b�ceklerin fazla oldu�u rutubetli g�nlerde yaparlar. Bu bitkilerdeki kimyasallar bakteri ve mantar bulundurur ve kar�ncalar� defeder. Maymunlar�n do�ru bitkileri nas�l bulduklar�na dair yap�lan �al��malarda bunu koku ve g�zleyerek bulduklar� g�zlendi. Hangi bitkinin kullanacaklar�n� birbirlerinden ��reniyorlard�. Bitkiler ise hayvanlar taraf�ndan yenmemek i�in; diken, kabuk, zehir gibi savunma mekanizmalar� geli�tirmi�lerdir. Yap�lan ara�t�rmada hayvanlar�n bitki zehirlenmesine kar�� ne yapt�klar� ara�t�r�lm��t�r. Ve maymunlar�n bitkilerden ald�klar� y�ksek dozda fenolden zehirlenmemek i�in mangal k�m�r� yedikleri g�zlenmi�tir. Mangal k�m�r� panzehir g�revini yapar. Maymunlar�n bunu nas�l ��rendikleri ise bilinmiyor. �o�u hastal�klar� �nleme de ba�ar�l� y�ntemler geli�tirmi�lerdir. Peki maymun hastalan�rsa ne olur? Bunu ara�t�rmak i�in yap�lan g�zlemlerde solucan yumurtalar�n� yiyerek ishal olarak hastalanan maymunlar�n hastal��� gidermek i�in i�erisinde kolin maddesi bulunan ve s�v� kayb�n� �nleyen killi toprak yedikleri g�zlenmi�tir. �empanzeler ayr�ca Vernovya adl� bitkiyi ba��rsak parazitleri i�in kullan�yorlar. Bu bitkiyi insanlar da s�tma i�in kullan�r. Ayr�ca maymunlar yapraklar� ki�isel temizliklerinde kullan�yorlar. Maymunlar bitkileri sadece hastal�k ve temizlik i�in kullanmaz. Ayr�ca �e�itli yap�daki bitkileri amac�na g�re su kayb� olarak veya avlanmak i�in sap olarak kullanabilirler. Ayr�ca kabuklu meyveleri k�rmak i�in ta� kullanm��lard�r. Fakat bunda dikkati �eken bunlar� yavrular�na nas�l aktard�klar�d�r. Bunun i�in 2 �ey �nemlidir. Birincisi iyi bir g�zlem, ikincisi ise annenin yavruya anlay��l� ve yavrunun da ��renmeye istekli olmas�d�r. Maymunlar�n alet kullan�m�nda �nemli olan bir nokta ise ba�parmaklar�d�r.

1- Maymunlar bitkileri hangi ama�larla kullanm��lard�r? Ve bunlar� nas�l tan�m��t�rlar?

2- Bitki zehirlerine kar�� maymunlar�n kulland�klar� y�ntemden �rnek veriniz.

3- Maymunlarda ba�parma��n geli�mesindeki �nem nedir?

4-T�m bu davran��lar� di�er gen� maymunlar nas�l ��renir? A��kla.

Maymunlar ve �empanzelerin bitkileri tedavide kullanmalar� ve alt kullanmalar�

Filmin özeti:(32:24 sn)

                 Bu filmimizde maymunlar� ve �empazelerin a�aç yapraklar�n� nas�l tedavi maksatl� kulland�klar�n� zehirlenmeyi nas�l tedavi ettiklerini insan türüne nas�l ilham olduklar�n� yuva yap�mlar�n� ve ustaca sap ve alet kullan�mlar�n� ,orta amerikadaki düz ova ormanlar�nda  beyaz yüzlü kapuçin maymunlar� büyük topluluklar halinde ya�ar bu maymunla ormanda toplad�klar� bitkileri kürklerine sürer bunlar ak asma gövdesi silüani a�ac� kabu�u kaval yapra�� ve turunçgillerden meyvelerdir  bunu genellikle ya�murlar mevsiminde  rutubetli  aylarda böcek ve mikroplar�n bol bulundu�u  zamanlarda yap�yorlar bu bitkilerdeki kimyasallar  mantar ve bakteri bar�nd�r�r ve kar�ncalar� def eder kapuçinlerin bunlar� ilaç olarak kulland�klar� zannedilmektedir.

                  K�z�la�aç maymununun zehirlenmeyi tedavi  edebiliyor ya�mur orman� topra�� besleyicilik aç�s�ndan zay�f burada yeti�en a�açlar dallar�n� yüksek dozda savunma bile�imleriyle koruyor hint bademi ve mango a�ac� dallar� zanzibardaki k�z�l a�aç maymunu diyetinin en önemli k�sm�n� olu�turur bu dallar proteinle doludur ama ayn� zamanda fenol de ihtiva eder yüksek dozda al�nd���nda bu kimyasallar maymunlar� zehirle yada en az�ndan haz�ms�zl��a neden olurlar  ama k�z�l a�aç maymunu bu i�in çaresini bulmu� mangal kömürü yemeyi ö�renmi� yemek pi�irmek için yak�lan ate�ten geriye kalan kömürleri toplarlar otlaklar�n yanmas�ndan sonra geride kalan kömürü a�açlardan ve kütüklerden al�rlar yavru maymunlar annelerini taklit ederek panzehir almas�n� ö�reniyorlar mangal kömürü sünger görevi görür midedeki zehirli bile�enleri al�p güvenle d��ar� atar bu maymunla her gün birkaç gram mangal kömürü yer yedikleri miktar insanlarda ilaç zehirlenmelerinde verilmesi önerilen  miktar kadard�r.Al yanakl� maymunlar�n parazit enfeksiyonunu tedavi edebiliyorlar alyanakl� hastal��� durdurmak için harekete geçiyor killi toprak s�v� kayb�n� önleyen kaunin denen bir madde ihtiva eder  ve al yanakl� maymunlar  parazitlerin neden oldu�u ishale kar�� bu topra�� kullan�yorlar.bu özellikleri bize kendi türümüzü hat�rlat�yor avusturalya aborjinleri Afrikal�lar Çinliler ve Avrupal�lar ba��rsak ve haz�m sorunlar�n� çözmek amac�yla kili kendi yöntemleriyle yutarlar e�er do�a maymunlar�n eczanesiyse bazen de bizim eczanemizdir.

                   �empanzelerde yuva yap�m�n� çok güzel yapabiliyorlar  �empanzeler her ak�am a�açlarda yuva yapmaya giri�irler orangutanlar ve gorillerde ayn� �eyi yerde yaparlar buna o kadar büyük özen gösterirler ki bu törenin asl�nda bir yatak yapmaktan farks�z olmad���n�  görmek imkans�zd�r  do�ru dal� seçmek çok önemlidir yuvan�n sahipleri rüyalar alemine do�ru gittiklerinde dallar�n altlar�ndan kaymamalar� gerekir.

                    �empanzelerin alet kullan�m� çok fazla günlük hayatta aletleri �empanzeler kadar çok s�k kullanan yoktur  �empanzelerin alet çantalar� içinde 19 çe�it bulunmaktad�r �empanzeler çok beceriklidirler  son derece gösteri�çi  hayvanlard�r özelliklede erkek liderin bölgesini korumas� söz konusu oldu�unda kendisine polis jopu gibi bir sopa haz�rlar ve ötekilere s�k s�k gösterir maço gösteri�lerin d���nda �empanzeler çok daha gerekli �eyler için alet kullan�rlar esnek eklemleri sayesinde yiyeceklere ve ilgilerini çeken di�er �eylere uzanabilirler.�empanzeler alet kullanarak mutfaklar�n� da geli�tirmi�ler  yiyeceklerini  geni�letmi� ve çe�itlendirmi�lerdir.tanzanyan�n mahali mili park�nda ya�ayan baz� maymunlar kar�ncalar� yuvalar�nda ç�karmak için sap kullanmay� ö�renmi�lerdir kar�nca avlamak diye bilinen bu yöntem y�l boyunca sürer �empanzelerin yapt��� en önemli i�tir sap kar�ncalar taraf�ndan �s�r�lmay� önler anacak her sap bu i�i görmez �empanze i�e uygun arac� yapar bir sap� al�r ve yuvaya girecek  kadar inceltirler sap kar�ncalar� çekecek uzunlukta ve yumu�akl�kta olmak zorundad�r.

                      Ayn� zamanda filmimizde �empanzelerde kabuk k�rmada usta ç�rak ili�kisinin mevcut oldu�unu ö�reniyoruz yetenek ve bilginin sonraki ku�aklara ula�t�r�lmas� usta ç�rak yöntemine benzeyen bu yöntem maymunlarda çok önemli burada birincisi annenin ya da ustan�n do�ru model olu�turmas� kabuklu meyveleri açmak için ta� kullanmas� ikinci nokta ise yavru aç�s�ndan çok istekli olmas� büyüklerin davran���n� izleyip davran��lar� kopyalamaya iç güdüsel bir �ekilde istekli olmas� üçüncü noktada annenin ve di�erlerinin yavruya kar�� çok istekli davranmas� bir usta ç�rak ili�kisini gösteriyor.

                 A�A�IDAK� SORULARIN CEVAPLARI F�LM�N AYRINTILARINDA BULAB�L�RS�N�Z

1-�empanzelerde kabuk k�rmada usta ç�rak ili�kisi nas�l gerçekle�iyor?

2-�empanzelerde sap kullan�m� nas�l gerçekle�iyor?

3-�empanzelerin alet kullan�m� nas�l oluyor kaç çe�it alet kullan�yorlar?

4-�empanzelerde yuva yap�m� nas�l gerçekle�iyor?

5-Vernoya amikdalinya bitkisi ne i�e yar�yor?

6-Alyanakl� maymunlar�n kil tedavisinin bize bakan yönü nedir?

7-Al yanakl� maymunlar parazit enfeksiyonunun tedavisini  nas�l gerçekle�tiriyorlar?

8-K�z�la�aç maymunu zehirlenmeyi nas�l tedavi ediyor?

9-Kapuçin maymunlar� ve ilaç olarak kulland�klar� bitkiler