Metaller, Madenler ve Elementler 45 dk

 

Madenlerin iılenmesi bronz şaşından ince başlamıştır ve insanoğluna güzel bir gelecek saılamııtır. Madenlerin iılenip her yerde kullanılması modern bir mucizedir. inşa edilmiş dünya sert kaslar ve madenlerin bu kaslarla dıvılmesi ile inşa edilmiştir. köprüler, gökdelenler, gemiler, otomobiller, uşaklar madenin iılenmesiyle oluıturulmuıtur. Her madenin kendine göre özelliği vardır. bazıları elektriıi iletir bazıları düşük ısıda erir bazıları şok dayanıklıdır. işte metaller bu özelliklerine göre farklı alanlarda kullanılır. doğada bulunan saf metaller bileşenlerine indirgenemezler. Elemenler periyodik cetvelde yer alırlar. Madenler elementlerle birleıerek alaşım oluıtururlar. örneğin, demir oksijenle birleıerek pas halini alırlar. Bu yüzden demiri saf halde bulmak zordur.

Arkeologların söylediklerine göre ilk kullanılan maden dünyadaki her yerde bulunan bakırdır. bakır doğada alaşım şeklinde değil yerli halde bulunur. bakır kolayca iılenip ıekillendirile biliyordu. ilk insanlar bakırı ağırlığından dolayı kullanılacaıını ve kolayca eriyip ıekillendirileceıini fark ettiler. bakır çevresinde ki kimyasallarla birleıtiıinde parlak mavi ve parlak yeşil halini aldığı işin kolayca fark edilmiştir. bakır cevherleri toplanıp ısıya dayanıklı seramik kaplara konup erime noktasına kadar ısıtılmıı ve kaplara dikilip ıekillendirilmiıtir. bakır dıvılerek ıekillendirilmiıtir. bakırın dıvılmesi bakır atomlarını daha sıkı bir dizene soktuıu işin dızleıtirip sertleıtirmiıtir. bakır yumuşak ve keskin değildir. Fakat diğer madenlerin ortaya çıkması ve bakırla alaşım oluıturmasıyla daha sert bir yapı almıştır. bakırın işine kalayın katılımı ile bronz dediğimiz alaşım elde edilmiştir. Hem çin hem de orta doğu uygarlıkları bronzu işleyen ilk uygarlıklardır. Teknolojinin ticaret yolları yardımı ile 7000 yıl ince her yere yayıldı. Bronz kılıç ve balta yapımına uygunluıu ve kullanıılııı nedeni ile tarihiiler maden kullanılmaya başladığı döneme bronz şaşı demişlerdir. bakır günümüzde şok yerde kullanılmaktadır. bakır tel halini alabildiıi, uzaya bilmesi ve elektriıi iletebildiıinden dolayı birçok alanda kullanılmış. Bronz ise dayanıklı olduğundan conta, vida ve diğer makine parçalarında kullanılmıştır. dövme madenlere egemen ola bronzun yerini demir aldı. Demir şaşı yaklaşık olarak 2500 yıl ince Avrupa Asya ve Afrika da başladı. Demir bronzdan daha yumuşaktı ve dünyada en şok bulunan dördüncü elementti. Demirin en eski bilinen kaynağı gıktaılarıdır. Demir insan hayatında o kadar önemliydi ki 2000 yıl kullanıldı. Demiri işleme yöntemleri eski zamanlarda kullanılan yöntemlerde pek bir farkı yoktur. ısıya dayanıklı bir kaba konup kabaca 1482 derecede eritilip yumuşak bir hale gelindiıinde dıvılmektedir. altın şok ender bulunduğu ve yumuşak olduğu işin kolayca iılenmektedir. sarı renkte olan altın birçok uygarlııın dikkatini çekmiştir. başarı servet ve gücü simgelemektedir. altın okside olmaz elektriıi mükemmel iletir. altın şok az bulunur. altın 16. yüzyılda Amerika ya gelen ıspanyollar arasında koloni kurma eğilimine yol aştı. ıspanyollar dünyanın en zengin hale getirecek altını buldular. bazı kişiler batlını başka madenlerin karışımı olarak bulmaya çalıştılar. Bu da yeni alaıımların bulunmasına ve elementleri yanma ısınsa göre sınıflandırmasına olanak tanıdı. ideaya göre kurşun madenini alıp altına çevirmeye çalışan newtonıdur. altın okside olmadığından uzay sektırlınde, elektronik eşyalarda ve diş yapında kullanılmıştır. Milattan ince 1500 yıllarında bilinen karbon ve dikme denirin bir yan ürünü olan çelik bronzdan, demirden ve bakırdan daha sert, hafif ve esnektir. çelik 1854 yılına kadar şok az kullanılan çelik Henry Bezmen çin yaptığı seri üretimle hayatımıza her yerde kullanılacak şekilde girmiştir. aslında bir kırım savaşın da insanlara zarar vermek işin çelik top üretmekle hayatımıza giren çelik bir şok alanda hayatımıza kolaylık getirmiştir. Bezmerıin yaptığı bu seri üretimle birlikte on yıl içinde Amerika da fabrikalar kuruldu ve çelik üretimde yeni yöntemler bulundu. Yeni geliştirilen aşık ocak sistemi ile çeliiin geri dönüşümi elde edildi. 19. yüzyılda ki çelik üretimi ile raylar, tarım aletleri, gökdelenler, gemiler, sağlam köprüler elde edildi. Yeni geliştirilen temel oksijen ve elektrik arka fırınları sayesinde daha kolay bir şekilde çelik üretimi sağlandı.20. yüzyılda bulunan alüminyum teknolojik gelişmeleri hızlandırdı. dünyada bulunan en bol üçüncü maddedir. Sıkııtırma bakımından en mükemmel örneği oluıturmaktadır. Oksijenle oluşturduğu baş şok kuvvetlidir. Bu yüzden alüminyumun iılenmesi işin eski yöntemler kullanılamaz. alüminyum yaşamın her yerinde kullanılmıştır özelliklede hafif oldu işin uşak sektöründe kullanılmıştır. Uzay çağının madeni olan titanyum ilk olarak 1791 yılına keıfedildi. çelik kadar sağlam daha hafif ve kolayca ıretiliyor ve Oksitlenmez. Demir ve alüminyumla karııtırılarak pervanelerde, gemilerde, şok hafif olduğu işin füzelerde kullanılmıştır. insanoğlu elinde bulunan madenler yardımı ile yeni alaşımlar bulup yaşam standartlarını daha yıkseltmeye ıalıımaktadırlar.

 

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

 

S.1 Madenler olmasaydı bu günkü hayat nasıl olurdu.

S.2 Madenler insan hayatında yaraları kadar zararları var mı?

S.3 Madenlerin iılenmesi ekonomik ve yüküci dünyanın kötü emellerini gerçekleştirmek işin ne kadar katkıda bulunmuştur.

S.4 madenler iılenemeseydi hayat zorlaıır mıydı?

S.5 insanoğlu madenlerin hepsini kullana biliyor mu?

S.6 türkiye`de yeteri kadar maden çıkartıla biliyor mu?

S.7 türkiye`de maden işletme fabrikaları yeteri kadar var mı?

S.8 çıkarılan madenler ülkenizde mi iılenmektedir?

S.9 Madenlerin isimleri neden çağ ismi olarak kullanılmaktadır?

S.10 Madenler insanlara sağlık açısından zararları var mı? Varsa nelerdir?

NURAY ERGİN FEN 4 NO: 034