Kozmik ıarpıımalar Galaksiler ıarpıııyor

şarpiıma şiddeti büyüdükie yıkım etkisi katlanarak artar. Dınyamızdan uzaklaııp evrenin derinliklerine doğru ilerlediıimizde ıarpıımalar ve tesirleri inanılmaz boyutlara ulaçır. ıarpıımalar sırasında oluşan devasa havai fişek gösterilerine benzeyen patlamalar evrende kara deliklerin oluşmasına neden olur. Peki bu şiddetli ıarpıımalardan nasıl haberdar oluyoruz? Zaman içinde gızlemlenen her galaktik çalışma insanoğlunun everenin çalışma sistemine bakış açısını geniıletti. Hayal edilebilir en büyük ıarpıımalar evrende en geniş kitleye sahip galaksiler arasında meydana gelmektedir. Bir galaktik şarpiıma tahmin edilemeyen birçok yıkıma neden olur. yıldızlar şarpiıır gezegen ve tim yaşam formları yok olur.

Bir galaktik ıarpıımanın ne ifade ettiğini anlayabilmek işin öncelikle bir galaksini yapısı ve boyutu hakkında fikir sahibi olmalıyız. Gaz ve toz ihtiva eden gezegenler ve bir yıldız topluluıu. Samanyolu galaksisi 100 milyon yıl ışık kat edilerek geıilebilir. Bir ışık yılı basit tanımıyla n bir yılda kat ettiği mesafe olarak bilinir. Evrendeki galaksiler Big BangI den sonra yıldız toplulukları ve yıldızlar arası gaz bulutlarından oluşmuştur.Bu ilk galaksiler küçükti ,Samanyolu galaksisinin yaklaşık onda biri kadar. Bu cüce galaksiler kendilerini evrende sıkı bir trafik içinde bulmuştur. küçük galaksiler şarpiııp birleıerek daha şekilli galaksiler haline gelmiştir.

Astrologlar bu galaksi sınıflamasını nasaının en büyük teleskopu Hubble borçludur. Hubble galaksilerin ana sınıflandırmasını yaparken düzensiz formda olanların daha dikkat çekici olduğunu belirtmiıtir. Bilim adamları bu düzensiz formları araştırmaya başladı. Bir teoriye göre

bunlar şiddetli bir bilinme ve kaosun görüntüsüydi.

düzensiz formlar kategorisi birçok şekli işine alır. içinde bulunan yıldız yapısı nedeniyle bilinmii işlerinde delikler bulunan delikler bulunan küçük galaksiler ve daha birçok çeşit galaksi bu kategori altında tamamlanabilir.

düzensiz formdaki galaksiler Galaktik ıarpıımanın bir kanıtıdır. Peki evrendeki diğer nesnelerde ıarpıııyor mu ?

Evrenimiz devasa gök cisimleri arasındaki destansı bir savaşa ev sahipliği yapan bazen bir çocuk bahçesi bazen de bir mezarlık gibidir. şu senaryoyu bir düşünün. dünyada nerdeyse 3000 ışık yılı uzakta milyonlarca yıldır aynı yörüngeyi paylaşan iki kardeş yıldız,zaman içinde ışık hızında dönerken birbirlerine yaklaıırlar ve bir gün ıarpııarak saniyenin binde biri kadar bir sürede yok olur ve dınyamızın manyetik alanını etkileyen ozon tabakasının bir kısmını delen ve önüne gelen her şeyi yok eden bir şok dalgası yaratırlar. Bu senaryo bazı astrolog fizikıilere

göre nötron olarak tanımlanır. Bu tarz ıarpıımaların en şiddetlileri nötron yıldızları arasında meydana gelir. nötron yıldızları: ömrü sona ermiş devasa yıldızların artıklarından oluşan yıldızlardır.

gerçekte şarpiıma olayı şok kısa süren bir olaydır. Bu da yaşamımız boyunca bu olaya birkaç defa tanıklık edebileceıimiz anlamına gelir.Bu durumda astrologlar yıldız ıarpıımalarına hiç tanıklık etmeseler bile yarattığı yıkıma bakarak bunu bir yıldız ıarpııması olduğunu bilebilirler. Sadece nötron çiftleri değil tim diğer yıldızlar yaıamlarının başlangıcından itibaren sert etkili olaylara neden olurlar. Bir yıldızın karmaşık yaşamı moleküler bir bulutun ölümüyle başlar. güneş sisteminde bulunan tim gezegenler ve diğer gök cisimleri bu ıarpıımaların bir eseridir.

Kozmik ıarpıımalar sadece büyük kitleli gök cisimleriyle sınırlı değildir. Bazen kozmik ıarpıımalar ölümcül enerji bulutları arasında yaıanabilir. Kara delik adı verilen devasal nesneler uzaya ölümcül bir radyasyon yayarlar. 3C321 bir kara delik fırtınasının tespit edildiği ilk galaksidir. Ancak kara delikler gerçek delikler değildir, yoğun ve büyük objelerdir.

RA:Kara delikleri tespit etmek işin kullanılır.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır:

1-şiddetli ıarpıımalardan nasıl haberdar oluruz ve bunlar bizi nasıl etkiler?

2-Bir galaktik ıarpıımanın ne ifade ettiğini anlayabilmemiz işin bilgi sahibi olmamız gereken konular nelerdir?

3- Samanyolu galaksisi içinde neleri barındırır ve özellikleri nelerdir?

4- ışık yılı nedir ?

5- geçmişte evrenin ilk günlerinde etkileşimler daha fazlaydı bunun nedeni nedir?

6- Astrologlar bu galaksi sınıflandırmalarını neye borçludur?

7-Galaksileri düzensiz forma sokan etmenler nelerdir?

8-düzensiz formlar kategorisi hangi şekilleri işine alır?

9-en şiddetli şarpiıma hangi yıldızlar arasında meydana gelir?

10-Uzaydaki gama işınlarını tespit edebilen aletlere ne denir?

11-NASA 2004 yılında patlamaları daha iyi takip edebilmek işin hangi teleskopu icat etti ?

12- Bir yıldızın karmaşık yaşamı ne zaman başlar?

13-ilk yıldız formu ne zaman oluşmuştur?

14-Bir kara delik fırtınasının tespit edildiği ilk galaksi hangisidir?

15-Kara delik terimini ilk kez ortaya koyan bilim adamı kimdir?

16-Neden x işimasi ile ilgili gözlemleri yeryüzünde yapmıyoruz?

KÜBRA ALTUNKAYA FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİİİ (I.I) A-4