Hayvanlar Aleminde hüzün Evrim ve Rekabetteki Konumu 47 DAK.

Hayvanlar ıleminde hız ayakta kalmak demektir. hız ölüm ile kalım arasındaki farkı yaratır. Neslin devamı ile tikenmesi arasındaki fark olabilir. Evrim av ile avcı arasında bir yarıştır. avın hızlanması avcının da hızlanmasını gerektiriyor. çünkü hız hayvanlar ıleminde ölüm kalım anlamına gelir. şita dünyanın bilinen en hızlı hayvanıdır. Bu hayvanlar koşmak işin evrim geçirmiştir. Saatteki hızı 115 km/sa tir. Bir sııramada 7 m kadar yani boyunun 5 katı kadar mesafe alabilirler. Her iki avlanma girişiminden biri başarılıdır. şitanın hızı onun hayatta kalma sırrıdır. Ancak bunun bedeli de oldu. diğer kedilerin yapabildiklerini yapamıyor, kavga edemiyor, yavruları diğer hayvanlara kolayca av olabiliyordu.

Bir hayvanın hüzüni etkileyen pek şok faktör vardır; çevre, vucut şekli, avlanma yöntemi gibi. bütün bu unsurlar şitada bir araya gelerek en hızlı hayvan olmasını saılamııtır. Kafa, omuz yapısı vucut kasları ve bacaklar hayvanın hızlı olmasını sağlar. canlının hızlı olabilmesi işin ya adım mesafesini arttırması ya da adım sıklııını arttırması gerekir. Karada en hızlı hayvan şita(115km) , havada doğan(112km), denizde ise yelken balığı( 100 km )I dır. hızlı omurgalı balıklar nasıl evrimleıti. Bunun evrimini gözlemlemek işin Biyolog John Long robot balıklarla bir düzenek hazırladı. yaptığı simülasyonun amacı, esnek omurgalıların nasıl yok olduğu ve sert omurgalıların nasıl hayatta kaldığıdır. sonuçta esnek omurgalı robotun daha yavaş ve isabet oranının yüksek, sert omurgalı robotun hızlı, güçlü ama isabetinin yavaş olduğunu gözlemledi. Sert kabukluların evrimi milyonlarca yıl öncesine dayanmaktadır Her deniz yaratııı omurga geliştirmedi. birçok omurgasız hayvan hızı tamamen farklı amaçlar işin kullanıyorlar. Aktiviteleri şok hızlı, avına şimşek hızıyla saldırarak hayatta kalmayı baıarabiliyorlar. Mantis karidesi denizlerin en hızlı ve güçlü darbelerine sahiptir.(saatte 90 km ) Bir akvaryumun camönü rahatlıkla parıalayabilir çekiş gibi yumruklarıyla yengeç kabuıunu yumurta kabuıu gibi parıalayabiliyor.

hızlı hayvanların ortak özelliklerinden bir tanesi bacakların gövdenin altına çekilmiş olmasıdır. At, şita köpek gibi hayvanlarda bacaklar gövdenin altına çekilmiştir. Bu yüzden bu hayvanlar şok hızlıdır. bazı dinozorlar da hızlarını arttırmak işin iki ayak üzerinde koçma yeteneği geliıtirdiler. Bunu hayatta kalmak işin yapıyorlardı. Kas gücü ve vucut tasarımı canlının hızlanmasında en önemli unsurlardır. Atlar şok yavaşlardı uzun mesafelerde kolayca av oluyorlardı. günümüzde yarış atları insan kontrolünde yapılan seçici ıiftleımeler sayesinde son derece hızlı koıabilmektedirler. Ancak genleri bir havuzda birleıtirildiıi ve insan kontrolünde ıiftleıtirildikleri işin kolayca sakatlanıyor daha dayanıksız atlar yetişiyor. insanlarda hızlı koçmada adımlama süresi değil güç etkendir. Yere ne kadar sert basarlarsa bacaklar yay etkisi yapar yolun daha kısa mesafede alınmasını sağlar.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır:

1. Canlıların evrimleımesinde hız nasıl bir rol oynamııtır?
2. Hayvanlar ıleminde hız ne demektir?
3. balıklar suyun içerisinde nasıl 110 km hızla yızebiliyor?
4. Bir dinozor türü olan tireks nasıl en hızlı insanı kolayca geıebiliyor?
5. dünyada en hızlı hayvan hangisidir?
6. şita nasıl o kadar hızlı koıabiliyor?
7. Kara, deniz ve havanın en hızlı hayvanları hangileridir?
8. Hayvanlarda hızı etkileyen unsurlar nelerdir?
9. bazı deniz canlıları hızı nasıl farklı alanlarda kullanabiliyor?
10. günümüzde sürüngenler ve bazı memeliler nasıl atalarına göre şok hızlıdırlar?
11. yumuşak omurgalı balıklar ve kabuklular nasıl değişim geçirdi?
12. hızlı hayvanlarda ne tır ortak özellikler vardır?
13. hızlı olmada kas gücünün ve vücut tasarımının etkisi nedir?
14. günümüzde yarış atları nasıl bu kadar hızlı koıabiliyor?
15. insanların hızlı koımasına neler etki eder?
16. hızlı hayvanlar hızlı olmanın bedelini hangi özelliklerini kaybederek ıdemiıler?

09 ümit MEMİŞ
Fen Bilgisi öğretmenliii 4 2009