güzin Evrimi 45 dakika

Evrimin göz buluşu, şok daha vahşi ve rekabetıi bir dünyanın oluıımasında inci bir rol oynadı. hayvanların etikin avcilar haline gelmelerini olanaklı kılan girme yeteneği, evrimsel bir savaşı harekete geıirerek tim gezegeni kapsayan önemli bir değişime neden oldu.

Hayvan krallııı milyonlarca türü işine alır ve birçoğu ortak bir özelliği paylaıır. Bu özellik, girme gücüdir. hiçbir tır aynı şekilde görmez. farklı özellikte, farklı görünüşte, farklı bıyıklıkte gözler vardır. Bunun sebebi hayvanların farklı yaşam sırmeleridir.

Hayvanlarda en keskin gözlerden bazıları kuşlara aittir. yırtıcı kuşlar daha keskin giren gözlere sahiptir. çoğu durumda gözleri büyük olanın giriş alanı da büyüktir. kartalların gözleri şok büyüktir.

Evrimin kıvılcımları küçük ve rastlantısal genetik deıiıimlerdir. Mutasyonlar bazen sorunlara sebep olurken, bazen de yeni fırsatlar oluıtururlar. doğada uyum saılayamayan tırler kaybolmuıtur, nesilleri tıkenmiıtir. Hayatta kalmayı başaranlar kendilerine özgü güçlü mutasyonlara sahip olanlardır.

gözler farklı tırlerde evrimleımiıtir. mürekkep balığı, sinekler, insan gibi şok faklı tırlerde gözü evrimleıtirmek işin aynı temel genler kullanılmıştır.

şan deniz anası iskeleti, kalbi, beyni olmayan şok basit yapılı bir hayvandır. Sadece birbirine zayıf başlarla başlı sinirlerden oluşuyor. Ama hayatta kalmalarını sağlayan önemli bir özellikleri varmış. Bu özellikleri sahip oldukları gözleriymii; siyah noktalara sahip girmeyi sağlayan almaya duyarlı noktalara sahipmiıler.

ilk göz fosilleri, bundan yaklaşık 540 milyon yıl ince, Kambriyen devrişnin başlarında ortaya çıkmıştır. ilk hayvanlar basit, pasif yaratıklardı. Fosillerde birçok hayvan türünin yaşamış olduğunu görüyoruz. Ortaya çıkan tırler incilerinden daha büyük ve hareketliymiı ve dahası savaşmak işin silahlar evrimleıtirmiılerdir: doğal silahları geliıtirmiılerdir. çeneler; kıskaçlar ve en önemlisi gözler ortaya çıkmıştır. ilk bileşik gözler trilobit (vıcudu İŞ parçaıdan oluşan, soyu tikenmii deniz eklembaıcaklısı) grubunda ortaya çıkmıştır.

böceklerin ve omurgalıların gözleri farklı oluşumları temsil ederler. farklı atalardan evrimleımiılerdir. yumuşak dokudan yapılmış tek mercekli bir kamera, diğer adıyla omurgalı gözü.

Etobur dinozorları başarılı yırtıcılar yapan gözleriydi. Hedefini belirleme yeteneğiydi. Tarihin girdiği en büyük gözlere sahiptiler. dinozorların gözleri kemikleri gibi günümüze gelmeyi baıaramamıılardır. Lazerleri kullanarak dinozorların girme olayını çizmeyi araıtırmıılardır.

Dinozorlar dünyaı ya hıkmederken diğer canlıların yaşam şansı düşükmii. Dinozorlar zamanında ki memeliler şok küçükmii, avuca sığacak kadar küçük hayvanlarmıı. dinozorların yollarına çıkmamak işin ellerinden geleni yapıyorlarmıı. Geceden yararlanmayı denemiılerdir ve geceye uyum saılamıılardır. karanlııa uyum sağlayacak iyi çalışacak giriş sistemini gece görüşünü geliıtirmiıler.

gündüzle gece yaşayan hayvanların gözlerinin farkı, kornealarının bıyıklıııymıı. gündüz yaşayan maymunun korneası küçük, gece yaşayan maymunun korneası büyükmii. Kornea güzin penceresidir. güzin ne kadar ışık toplayacaıının sınırını o belirler. ışık retinaya diğer, orda elektrik akımlarına çevrilir. Optik sinirle beyne gönderilir.

Parlak göz kedilerde geceleri şok aktifmiı. çevrelerine mükemmel uyum saılamalarını saılamııtır. gözlerinin parlaması; avlarını iyi girmelerini sağlamıı ve diğer yırtıcılara da daha korkunç gırınmıılerdir.

insanlar geceleri net göremez. Bunun sebebi atalarımızın geceyi bırakıp, gündüz yaşamayı seımeleridir. insan gözü 2,3 milyon rengi bilgisayarı utandıracak şekilde iıleyebilir.

dinozorların yok olması memelilerin yayılmasına ve ıeıitlenmesine sebep olmuştur. primatların yani maymunların beslendiıi yapraklar incelenmiı. Spektrometre ile her bir yapraıın renginin dalga boyu kaydedilmiıtir ve binokıler girişe sahip olduklarını gırmıılerdir.

çoğu hayvanda gözler yandaymıı, primatlarda ise gözler bağlarının ın kısmındaymıı ve bu durumda giriş alanları darmıı. yırtıcılardan korunmak işin grup halinde yaşamışlardır. Bu şekilde hem güçlü binokıler girişi koruyorlarmıı, hem de güvenliklerini saılıyorlarmıı. Grup halinde yaşamaları daha büyük beyini ve avlanmaktan kurtulmayı getirmiştir.

Evrim büyük beyini gerektiriyordu, beyinleri büyüdü, beyin bıyıyınce optik göz çukurları ve göz büyümii oldu.
aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

S.1) gözlerin büyük olması ile giriş alanı arasında nasıl bir ilişki vardır?

S.2) doğal seçilimde uyum saılayamayan tırler kaybolmuılardır, çoğu uyum saılayamayan türün nesli tıkenmiıtir. Hayatta kalmayı başaranlar bunu hangi özelliklerine borıludurlar?

S.3) Binokıler giriş ne demektir?

S.4) gündüz yaşamına uyum sağlamıı hayvanlar ile gece yaşamına uyum sağlamıı hayvanların gözlerinde ki fark nedir?

S.5) Kedilerde ki gözlerinin parlaması olayının sebebi nedir?

S.6) insan gözlerinin geceleri net gırememesinin sebebi nedir?

S.7) Primatlarda grup halinde yaıamalarının getirdikleri nelerdir?

S.8) primatların önemli özellikleri nelerdir?

07 Dilek AKMAN
   Fen Bilgisi öğretmenliii- 4