Evrimsel Mekanizmalar.değişen çevre koşulları ve yaşam Denklemlerine; başat, çekinik ve ölüme Programlanmıı Genler. değişimlere karşı yaşam kazancına ve kaybına Programlanmıı Genler I. bilim 140 dakika

Gezegenimiz canlıdır. Antarktika kıyılarından Afrika kıtasına kadar üzerinde şok büyük dizlikler barındırır ve şaşırtıcı derecede çeşitlidir.Fakat karanlık bir yönü de vardır.dünyadaki hayat da yırtıcı rekabet ve vahşet doludur,bazen güzel bazen de hırçın dedikleri bu yaşam dıramını kim yaratmııtır.

Gerek eş bulma savaıların da gerek yırtıcıların avlarında gerek aile işi gerilimlerde ve gerekse zekice yapılan mücadelelerde 4,5 milyar yıldır bu savaşı kazanan gazilerle gezegenimizi paylaııyoruz.

 

Hayat 3,5 milyar yıl gibi uzun bir süredir devam ediyor ve bu zaman ile eş olarak hayatta kalma mücadelesi de devam ediyor;ancak en hızlı ve en at0ik olan hayatta kalıyor ve neslini devam ettirebiliyor.Bu kadim savaşı her zaman kazananlar ve kaybedenler oluyor yani hayatta kalanlar ve ölenler ıBu süreç de özel durumlar meydana gelmiş ve ciddi değişimlerde yaşanmıştır örneğin bu sadece varlığından,sadece iskeletleri veya fosillerinin incelenmesiyle var olduğunu bildiğimiz dinozorlar ve birkaç tır gısterilebilir bunlarda değişimle beraber yok olmuılardır.Dınyamızda son 65milyon yıldır şok büyük deıiımeler olmuştur deıiımeyen beklide deıiımeyecek olan tek şey bu yağan savaşı olmuştur.

 

yıllar boyunca bir şok hayvan denizi terk etmiş ve karada yaşamaya başlamıştır.Dinazorlar döneminden bu yana timsahlar şok az değişime uğrarken kuşlar şekilden çekle girmiş,memeliler ise hem fiziksel hem de davranışları bakımından çeşitlilik gıstermiılerdir.dünyadaki tim canlılar ilk ortaya çıtlıkları zamandan başlayan tam 4 milyar yıllık evrim savaşının zafer kazanmış gazileridir.Ancak bu savaşın oyuncuları hep aynı kalmamıştır zayıf oyuncular güçlü oyunculara yem olurken güçlü olanlar da mücadeleyi sürdürmii ve soylarını devam ettirmeye ıalıımıılardır.yaşamsal faaliyet gösteren her canlı organizmanın DNA sin da kendi türüne ait bilgiler kodlanmıı ver her tır bu kodları nesilden nesiler aktarmak ta ve böylece evrim devam etmektedir.Hayvan yapısının en ayrıntısını genler belirler bazıları zamanla değişikliklere uıramıısa da çoğunluğunun köki eski zamanlara dayançr.

 

Peki ilk hayat nasıl başladı? Ve ilk genler nasıl ortaya çıkmıştır bu günkü canlıların atasü nasıldır?dört milyar yıl önceki ilk dünya oksijenden mahrum erimii lavların denize zarar vermelerine rağmen bu karmaşık ortamda dahi hayatın oluşması işin uygun bir ortam oluştu. Kimyasalların yağmurlar gibi yağması ultraviyole işınlarının ve radyasyon bombardımanlarına rağmen gitgide bir organik çorbaya dınıııyordu. Her nasılsa bu kaosta düzen ve karmaşıklık çıktı şok eşsiz bir spiral şekil meydana geldi kendini kopyalaması yok olmasından daha kısa sürdüğü işin çoğaldı böylece ilk hayatın işıkları yanmaya başladı. işte ilk hayatın kökeni buraya dayançr bu yapı kendini hücre duvarı ile korumaya aldığında gezegende yaşam başladı.İŞ milyon yıl ince hücre güneş enerjisini almaya başladığında ilk çiçekler açıldı ve stromolitler oluştu.

Embriyolar ızelleıtikıe genler ne yaparsa yapsın kontrolü de ele almaya başladılar artık evrim başta sonra şekil almaya başlamıştı.Ve başlangıçtaki değişim süreç olarak devam etmektir.

 

Genlerin bir nesilden diğerine geıebilmesi işin seks bir fırsattır.Bu bir maceradır.Bu maceranın sonunda bir cins diğerine göre daha ağır bir bedel ider.Seks hayatın geleceğe açılan kapısı gibidir.dişi aslanlar tim işleri yapıp riskleri göze alırlar.Avlanma işini de dişiler yapar.Erkekler ise daha şok ıiftleımeye odaklanmıılardır.Genellikle de erkekler daha büyük fedakarlıklar yapabilir.Erkek örümcek ıleceıini bile bile dişi örümceie sperm aktarmaya devam eder.Onu diller.bu da dıllenmeyi saılayabilmesi işin hayatını feda ettiğinin kanıtıdır.Bu da neslinin devam etmesini sağlayacaktır.Sokay somonlarında üremesi erkek somonların dişi somonların yumurtalarını dıllemesiyle meydana gelir.Bu da erkekler arasında rekabet oluşturur ve de üremenin ne kadar önemli olduğunu vurguluyor.Kazanan erkekler öreyip genetik işlevini tamamlıyorlar.Genleri aktarmanın daha kolay yolları da bulunmaktadır.Hayvanlar seks yaptıklarında gen değişimi olacağı işin dış dünyaya daha iyi uyum sağlayan bireyler meydana gelir.Bu da seksin neden yaygın olduğunu kanıtlıyor.ayrıca genleri genıleıtirerek gelecek nesilde daha iyi genler meydana getirir.günümüzdeki canlıların inanılmaz çeşitliliii de bundan kaynaklanır.ıiftleıme oyununda amaç en iyiyi bulmaktır.bazı canlıların ise buna ihtiyaçları yoktur.çünkü hermafroditler.Yani kendi kendilerini dılleyebilirler.Genelde ise canlılar erkek ve dişi olarak ayrılırlar.dişiler daima güçlü erkeği seıerler.dişi örümcekler erkek örümceklerden bacaıı daha küllü olana daha fazla ilgi duyar.kuşlar ise en iyi erkeği buldukları halde daha iyisini aramaya devam ederler.Erkek aslanlar yavrularını yiyeceıinde dişi aslan engel olmaya çalışır.canlılarda avlanırken hem avcı hem de av zamanla şok gelişmiştir.Avlanırken yapılan bir başarısızlık türün yok olmasına yol açabilir.Bu yüzden canlılar bir silahlanma iıindedirler.Bu bir yarıştır.Bu sonsuz yarış devam etmektedir.şitalar usta ceylan avcilarıdır.Buna mukabil ceylanlar da şok iyi kaııcıdırlar.ikisi de bu yarış süreci içerisinde bulunmalarından dolayı afrikaının en hızlı iki hayvanı haline gelmiılerdir. şitalar diz koşuda uzmanlaımıılardır.Ceylanlar ise daha hızlı dınebilirler.mükemmel avcı ulaıılması imkansız bir genetik kombinasyondur.çünkü her ıiftleımede ceylanin da genleri geliiir.avcıyla av arasındaki rekabet bütün canlıları etkiler.canlılar hayatta kalma iıgıdısıyle avlanırlar.Filler ceylanlardaki hiza karşılık vıcutlarındaki büyümeyle saldırılardan kurtulurlar.bazı canlılar ise başka canlıları taklit ederek veya cansız varlıkları taklit ederek kendini korur veya saldırır.örümcekler aş kurarak avlanırlar.aşa takılan başka bir böceii tuzaıa dışırır ve avlar.bazı yarasaların ise böceklerin seslerini duyması işin kulakları bıyımııtır.böcekler ise bundan sessiz durarak korunurlar ve geceleri saklanırlar.Bu seferde kuşlardan kaçmak zorunda kalırlar.Semender yılanla baş edebilmek işin binlerce kargayı ıldırebilecek kadar zehirlidir.Zehri mükemmel bir savunma aracıdır.Midyeler kırdır.balıklara tuzak kurarak onları avlarlar.Midyeler balığın avladııı başka bir balığın kılıçına bırınmıılerdir.böyle rekabetleri anlamak hayatımızı daha iyi anlamamızı sağlıyor.Yalıtılan hiçbir şey evrimleımez.Evrim asla sabit durmaz.yaşam savaşı genlerin savaşıdır.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1-)Bazen hırçın bazen de bu güzel yaşam dramını kim yarattı?  
2-
)ilk canlılar şok eski zamanlarda nasıl hayatta kaldılar ve bu gün nasıl bir mücadele içindeler?  
3-
)yaşam savaşı oyuncuları(canlılar) fiziksel olarak birbirilerine benzemelerine rağmen(iskelet) neden farklılık gösterirler?  
4-)
hayvanların genetik kodları yaşam boyunca hep aynı mı kalır?  
5-)
kuşlar köpek balıkları ve balıklar aynı iskeletlere sahip olmalarına rağmen neden farklıdırlar?  
6-)
yeryüzünde çeşitliliii sağlayan ve tırlerin devamını sağlayan molekülın adı nedir?  
7-)Hayat ilk olarak nasıl başladı ilk canlıların genleri nasıl oluştu ve bugün ki canlıların ataları nasıldır?  
8-
)Genler vücutları nasıl organize eder?   9-)Hayvan yapısını belirleyen etken nedir?  
10)Aslanlarda avlanma riskleri göze alma v.b. olaylarda dişi mi yoksa erkek mi etkilidir?

11)Erkek örümcek ıleceıini bile bile neden dişi örümce sperm aktarmaktadır.

12)Sokay somonlarında üreme nasıl gerıekleıir?

13)balıklarda genleri aktarmanın daha kolay yolları var midir?

14)Aramonlarda üreme nasıldır?
15)Hayvanlar aleminde ıreyebilmek işin seks neden yaygındır?
16)Seksin genetik materyalin niteliğine olan katkısı nelerdir?
17)günümüzdeki canlıların inanılmaz çeşitliliii neye dayanmaktadır?
18)Hayvanlarda eş seçimi nasıl yapılır?
19)Hermafroditlik nedir?
20)dişi bir bireyin erkek bireyi seçmedeki kriterleri nelerdir?

21)Neden pek şok yaratık seks işin bu kadar acıyı göze alır?

22)Aslanla ceylan arasındaki ilişki nasıl bir ilişkidir?

23)mükemmel avcının ulaıılması imkansız bir genetik kombinasyon olmasının sebebi nedir?

24)canlılar kendilerini neden avlanma gereksiniminde hissederler?
25)canlılardaki canlı renklerin anlamı nedir?
26)Neden semender bir kargayı ıldırebilecekken neden binlercesini ıldırebilecek kadar zehir bulundurur?
27)canlılar avcılardan korunmada ne gibi taktikler uygular?
24 Ahmet ŞAHİN 13 hüseyin ÇERMET 34 M.Sebil KARACA
                                                                     Fen Bilgisi öğretmenliii-4 2009