EVRENİN ÖĞLEYİİİ YILDIZ SİSTEMLERİ OLUŞUMU

güneş sistemi etrafında 8 tane gezegen ve 300şe aşkın uydusu var. güneş sistemi iskambil kartlardan yapılmış bir eve benzer. güneş sistemimiz samanyolu Galaksisinde milyarlarca yıldızlarından biridir. Samanyolu Galaksisi yaklaşık 12 milyar yaşındadır. güneş sistemi etrafında gezegenleri ve uyduları dairesel bir şekilde bulunduran özel bir sistemdir bu yeni bir soru uyandırıyor. Bizim sistemimizde olduğu gibi başka yıldız sisteminde acaba aynısı oluşur mu? marsı bu soruya yanıt aramak işin gökyüzünin en geniş elektroskoplarından biri olan Kekle inceliyor. Havaideki 4200 m2 Maoneka dağönün tepesinde bulunan bu elektroskopla evrendeki diğer gezegenlerin keşif etmeye çalışıyor. Evrende güneş sisteminin kardeşi olan milyarlarca daha gezegenler sistemi var olduğunu ifade eder. keşif edilen yıldızların etrafında tek gezegen bulunmadığı 2.3.4 ve daha fazla gezegen bulundurduıu belirtiliyor. Gezegenlerin kendi güneşleri etrafında dındıkleri sırada ısı değişimlerini gızlemlemiı oldular. öncelenen bir gezegenin gızlemlenmesi sonucunda etrafında dönerken ısınıp ve soıuduıunu gızlemlediler. Bunun sonucunda geceyi yaşayan tarafı ve gündüzü yaşayan tarafı incelendi, ısı farkının bundan kaynaklandııı görüldü. bunların sonucunda güneş sistemleri her biri diğerinde farklı olabildiıi ama ortak noktaları denen bir şey var olduğu sıylenmiıtir. Bu ortak nokta hepsi bir yıldızın etrafında meydana gelmeleridir. ince bulutsu adı verilen toz ve gaz bulutundan bir yıldız meydana geliyor buna Kartal bulutsusu adı verilir. Bunlar evrenin temelini oluıtururlar, bazılarına akbaşı bulutsusu denir. Bunun defası bir yıldız yuvası olduğu incelendi. çalışmalar sonucununı da ihtimallerden biri yakınlarda meydana gelen bir süpernova patlaması olabilir denildi. Bu patlamayla meydana gelmiş gazlar kendi halindeki bir bulutun işine sıkıımıı olabilir. Bunun işinin iyice dolduıu ve onu sıkııtırıyor olmasıdır. böylece bulut kitle çekimine yenik diğer hale gelir. kitle çekimi bulutun kontrolünı ele geçiriyor. Bulut bızıımeye ve daha fazla gam emmeye başlıyor ve bir dönel diske dönüşmii oluyor. uluslararası uzay istasyonunda gök bilimci ve Astronot Don Petti şeker ve tuz tanecikleriyle uzaydaki yer çekimi eksikliği üzerine deney yapıyordu. Don Petti gezegenlerin kozmik tozdan nasıl oluştuıu konusunu incelerken Sterlin Lund kontrol odasında onu izliyordu. işine sıvı konulan torbalara şeker ve tuz parıacıkları diğer torbalara kahve tozu yerleıtirdi. Daha sonra torbaları şiiirip parıacıkların dağınık değil kımeleıtiıi görüldü. gök bilimcilerin 40 yıllık problemi çizildi denildi. Sistemimizde 100 ufak gezegen vardı. Ne oldu ki sadece 8 tanesi kalabilmiı. Disklerin ıarpıımaları sonucunda oluımaları şarttır. Bazen büyük bazen küçük parçalara biliniyorlar. bazıları büyük ve ıarpıımalarda büyük olur. Gezegenler birbirine ıarpıyorlar büyük olan saç kalıyor diğerleri ise biliniyor. genç gezegen merkirie çarptı. tabakası sıkılen merkir sadece demir ıekirdeıi kaldı. dünyada çarpmada kurtulamadı. Gezegen büyüklüğündeki bir nesne dünyanın tam merkezine çarptı ve dünyanın kabuıunun büyük bir bölümünü uzaya fırlattı. şarpiıma sonucunda oluşan enkaz dünyanın etrafını sardı ve ayı meydana getirdi. yüküci ıarpıımalar yaklaşık 500 milyon yıl sürdü. Mars, dünya, merkir ve venis güneş sisteminin büyük ıarpıımaların çoğu güneş sisteminin iş merkezinde meydana geldi. İŞ merkezinde meydana gelen ıarpıımalar sonucunda parıalanan küçük gezegenlerin enkazları Asteroit kuıaıına dönüşüyor. Kaya parçaları ve gezegen kırıntılarında oluşuyor. ıarpıımaların çoğu güneşin iş sisteminde meydana gelir. DIŞ sistemde bulunan uranıs de çarpmaya maruz kaldı. DIŞ sistemdeki gezegenlerin oluşumu 1 milyar yıla yakın sırmıı. Bunlardan uranıs ve neptin gazdan ve buzdan meydana geliyor. bunların güneşin 4500 milyar km ötesindeki yörüngede hareket eden Plato Kay pır kuıaıındaki nesnelerden biri cüce gezegen olduğu fark edildi. uranıs ve neptin yeni yörüngelerinde sabit dururken işteki sisteme Asteroitler ve kuyruklu yıldız akını oldu. Kay pır kuşaıı gıneıimizin sonu değil. Ourt bulutu adı verilen ve trilyonlarca buzlu nesneden oluşan kabuklu şok daha uzakta Ourt bulutu bulunur. Ourta güneş işınları tam 1 yıl süreyle ulaça biliyor.

.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1) güneş sistemimiz hangi galaksi sisteminde yer alır?

2) Gezegenlerin yüküci ıarpıımaları yaklaşık kaç yıl sırmıı?

3) Ay nasıl oluşmuş?

4) Samanyolu galaksisi yaklaşık kaç yaşındadır?

5) güneşin dış sisteminde gazdan ve buzdan meydana gelen gezegenler hangileridir?

6) Kay pır ve Asteroit kuşaıı nasıl oluşmuş?

7) dünya saat de kaç km hızla dönüyor ve güneş etrafında bir turunu ne kadar sürede tamamlar?

8) satırn gezegeni neptin gezegeni güneş etrafındaki turlarının ne kadar sürede tamamlarlar?

9) güneş sistemi düzenli ve dairesel bir yörünge olmasaydı ne olurdu?

10) Mete ar kraterleri nasıl oluşmuş?

11) güneş sistemindeki dairesel yörüngedeki gezegenlerle Asteroit ve kuyruklu yıldızlarının hareketleri neden farklılık gösterirler?

12) Astronot Don Petti deney yapma amacı neydi?

13) Don Pettin çin deneysel sonucunda toz parıacıkları neden kime haline geldi?

14) güneş sisteminde 4,6 milyar yıl ince meydana gelen olay neydi?

15) gökyüzünin en geniş elektroskopu hangisidir nerede bulunur?

16) 65 yıl ince dev bir Asteroit nerede dünyaya ıarpıımııtır?

17) Saatte 72 bin km hızla hareket eden Asteroit dünyaya ıarptııında yaptığı etki kaç atom bombasının yaptığı etkiden daha fazladır?

18) dünyamızı Asteroitlerden ve kuyruklu yıldızdan hangi gezegen korur?

19) Neptınıın uranısıe göre güneşe daha yakın bulunma nedeni nedir?

KASIM BASUK

EĞİTİM FAKÜLTESİ, FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİİİ 4.SINIF