������������������������������������ ����Eko ye�il
Kentler (Ye�il Metropoller) 45 Dakika
� N�fus art�k�a insanlar daha �ok metropollerde
ya��yorlar.2050 ye yakla�t�k�a insanlar�n % 75 i buralarda ya�ayacak ve bunlara
Eko polis deniliyor. Ve bu �ehirlerin kaynaklar� �iftliklerden gelen
�r�nlerdir. Bu �ehirlerde kalabal�k olunca �evre kirlili�i ve �evre at�klar� �ok
daha fazla olacak bunun sebebiylede k�resel �s�nma �ok daha fazla artacak. Bunun
i�in Nobel �d�ll� yenilenebilir enerji profes�r� Dan Kammen
Eko polis i�in �ehirleri de�i�tirecek teknolojileri a��klayacak ve gelece�i
sorunlar�n� a��klayacak. Bu sorunlar�n i�inde ba�ta yiyecek ve su var.Dan Kammen yiyecek ve su i�in yapt�klar� deneyleri olan 4 bilim
adam�n�n deneylerini inceleyip bunlardan birini se�ecek.Ama� karbon sal�n�m
oran�n� azaltmakt�r.
� Singapur 4,6 milyon n�fusu ile yo�un pop�lasyonlu
ve en �ok yiyecek t�keten yerlerden biridir. Sadece yiyece�inin % 5 ini
kar��l�yor di�erlerini ba�ka yerlerden temin ediyor.% 1�l�k k�sm�nda �retim
yap�l�yor %95� l�k k�sm�n� �ehirler olu�turuyor. Ayr�ca
gelen yiyeceklerin ta��nmas� ile sorunlar ya�an�yor ��nk� ara�lar benzinle
�al�yor hem masrafl� hem de �evre i�in zararl�. Bunu d���nen Prof. Lee Sing Kong yiyeceklerin ta��nmas� ile ilgili sorunlar�
��zmek i�in �al���yor. Bunun i�in daha yak�n yerlerde �retimin yap�lmas�
gerekti�ini d���n�yor ama bunun i�in yerin olmad���n� ve g�kdelenlerin �st�
bunun i�in uygundu. Ama tonlarca topra�� �at�lar�n �zerine d�kemezdi o y�zden
hava seras�n� d���nd�. Bu devrimsel bir y�ntemdi. Bitkiler toprakta de�il
havada b�y�yecekti. Asya�n�n ilk deneysel �iftli�ini kurdu ve ba�ar�l� oldu. Besinlerin
yeti�mesi i�in gerekli olan hava, ���k, su ve bulundu�u topra��n mineral
dengesiydi bunun i�in bitkinin k�klerine mineralli su verilip bitkiler
yeti�tirildi. Ama bir sorun vard� bitkilerin serin havaya ihtiya�lar� vard�. Bitkilerin
so�utulmas� gerekliydi. Bunun i�in de Ender Gragena daynofoni�i geli�tirdi.Bu y�ksek bas�n�l� hava bitkilere
k���k damlac�klarla veriliyordu.B�ylece bitkilerin yeti�mesi i�in uygun
s�cakl�k sa�lan�yordu.Bu y�ntem elektrik kullan�m�n� % 90 azalt�yor.Tek bir 49
katl� bina 6.807 hektarl�k �iftlik olan�n� kapsayacak durumdad�r 50 bin ki�iyi
besleyebilir. Ancak bu ta��mac�l�k yapan �of�rlerin i�ini bozabilir ama yeni
hava �iftlikleriyle bir�ok i� imkan� sa�lanacak. Ayr�ca % 23 karbon emisyonuna
sebep olur. Yaln�z �ehirde yeti�ece�i i�in �ehrin k�t� havas�ndan etkilenir.
� Di�er bir bilim adam�n�n bulu�u ise gelece�in
buz dolab� olacak bir icat bu sesle �al��an so�utucudur. Bunu bulan Jonn Coray�d�r.Coray sesi kullanarak ileride yiyeceklerin bu �ekilde
so�utulaca��n� s�yl�yor.Bu sesler tren, ma� s�ras�nda seyircilerin sesleri, rock konserinin sesi vb� sesler gibi.Bu so�utucu verimli ve
�evre dostudur.Bunun �al��t�rmak i�in 195 desibel sese ihtiya� vard�r.Sistem
sessiz �al���r ve sesleri enerjiye �evirir.�elik koruma sesin d��ar�ya
��kmas�n� engeller.So�utucunun �ekirde�inde He gaz� var ve bu gaz zarars�z bir
gazd�r.Akustik sistem bu ses dalgalar�n� He gaz�na g�nderiyor y�ksek ve al�ak
bas�n� olu�turup He �ok y�ksek bir so�uklu�a ula��yor.S�k��ma i�lemi iki
tarafta oluyor. Sistemin borusundan He gaz� so�uk olarak ��k�yor ve bu� -177 C derecedir. �ok uzun �m�rl� ve elektrik
harcamalar�n� azaltacak bir sistemdir. ABD ordusu bunu sat�n alm��t�r. �imdi
sadece zengin kesimde olacak gibi g�r�n�yor. Karbon seviyesi % 10� dur.
� Di�er bir proje ise geri d�n���m projesidir
bunun dahisi Mike Markus� tur. Su ileride en b�y�k
sorun olacak i�te bu y�zden� Markus insanlar�n at�k sular�n� geri d�n��t�rerek
i�ilebilir su kaynaklar� olarak geri d�n��t�recek.D�nyada bunu yapan iki yer
var sadece.Son 50 y�lda su kullan�m� 3 kat�na daha ��kabilir.G�ney California�
da bu sorun bir proje ile ��z�ld�.California enerjisinin % 3 �n� suyun �ehre
gelmesi i�in kullan�yor ve bu maliyetli bir i�lemdir.Normalde ar�t�l�p okyanusa
b�rak�lan sular yeni bir i�lem merkezine al�n�p tekrar ar�t�l�r.�lk olarak
fiberler �ok k���k par�alar� sudan ar�t�yor.Bunlar insan sa��n�n 300 de biri
kal�nl���ndad�r.Ama bundan sonra bile suyun i�inde tehlikeli maddeler var bunun
i�in tersine ozmos denen bir teknoloji ile son i�lem yap�l�yor.Bu sistem bir
ucundan su giren y�ksek bas�n�l� bir plastik levhadan olu�uyor.Su burada
molek�lleri �ok k���k oldu�u i�in vir�sler ve bakteriler b�y�k oldu�undan
ge�emiyorlar ve su tamamen ar�t�lm�� oluyor.En son filtrelemeden sonra su
dam�t�larak i�lem bitiyor.Ve bu su en saf sulardan biri oluyor.Her g�n b�y�k
bir baseball stad�n� su ile doldurabilecek kadar at�k
su ar�t�labiliniyor.Tek sorun suyun lezzet oran�d�r.Karbon oran� % 12�dir.
�
D�rd�nc� proje ise ineklerin at�klar�nda bulunan metan gaz�n�n enerjiye
d�n��t�r�lmesidir. �Metan gaz� tehlikeli
bir gazd�r. �neklerin d��k�s�nda bulunur. �nsan pop�lasyonu 15 bin inek
pop�lasyonu 30 bin ve d�nyada 1,3 milyar inek var. Mark Hall
bu ineklerin d��k�s�n� paraya �eviren bir mucittir. Metan gaz� CO2 gaz�ndan 23
kat daha Zaral� bir sera gaz�d�r. Metan az� bu sistemle biyogaza d�n���yor. Metan
ineklerin ba��rsaklar�nda sindirimde ortaya ��k�yor. Bir �o�u ine�in
ba��rsa��ndad�r. Bu sistem i�in d��k�lar tanklara b�rak�l�yor ve olmas� gereken
k�vama getirilir. Tanklar�n i�indeki pervaneler s�v�y� kar��t�r�p tank�n i�i
135 C derecedir. Tank�n i�inde yukar� ��kan baloncuklar yukar�daki t�pten
ge�erek biyogaza d�n���r. Tek bir inek ortalama bir eve yetecek kadar enerji
�retir. Yaln�z bir sorun var sera gazlar�n� tutmak kolay de�ildir. Karbon oran�
% 8�dir.
� Dan Kammen� �n bir karara varmas� gerekiyordu. Ama� projenin �ok y�nl�
olmas� hem enerji tasarruflu olmal�, geri d�n���m sa�lamal�, gaz sal�n�m
oran�n� azaltmal� ve insanlar�n hayat�n� daha y�ksek yapmal�. Eko polis 50
milyon tonluk karbon sal�n�m oran�n� �nlemek i�in ortaya at�ld�. Bu y�zden Dan Kammen hava �iftli�i projesini se�ti. ��nk� % 23 karbon
sal�n�m oran�ndan dolay� bu projeyi se�ti.
�� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r
1-Eko polis ne
demektir.?
2-Dan Kammen� in amac� nedir.?
3-Prof. Lee �nin ke�fi neydi.?
4-A��k hava
seras� nas�l oluyor sebzeler nas�l yeti�iyor.?
5-A��k hava
seralar�nda her t�rl� besin yeti�ir mi.?
6-A��k hava
seras�nda sorun neydi.
7-Daynofonik
nedir. Ve nas�l �al���r.
8-Prof. Lee a��k
hava seralar�n� geni�letmek i�in nas�l bir �ey d���nd�.
9-A��k hava
seralar�na neden ihtiya� duyuldu.
10-A��k hava
seralar�nda karbon sal�n�m oran� % ka�t�r.
11-Geri d�n���m
projesi nas�l uygulan�yor.
12-Su sorununun
oldu�u yerler nerelerde daha fazlad�r.
13-Geri d�n���m
projesi nas�l ortaya ��kt�. Neden.
14-Bu proje
nerde uygulan�yor.
15-Tersine ozmos
nedir.
16-Suyun
lezzetsiz olmas�n�n sebebi neydi.
17-Geri d�n���m
projesinin karbon sal�n�m oran� ka�t�.
18-Metan gaz�
nas�l biyogaza �evriliyor.
19-D�nyadaki
insan ve inek pop�lasyonu ne kadard�r.
20-Mark Hall �un amac� neydi.
21-D��k�lar�
toplamak i�in ne yap�l�yor.
22-Metan gaz�
CO2 gaz�ndan ka� kat daha zararl�d�r.
23-Tek bir
ine�in sa�layaca�� enerji ne kadard�r.
24-Metan gaz�
projesinin karbon sal�n�m oran� % ka�t�.
25-Sesle so�utma
nas�l oluyor.
26-Sesle so�utma
ne i�e yarayacak.
27-Sesle �al��an
so�utucu ka� desibelle �al���yor.
28-Ses
so�utucusu hangi gazla �al���yor.
29-Ses
so�utucusu ka� dereceye kadar so�utuyor.
30-Ses
so�utucusu kim taraf�ndan sat�n al�nm��t�r.
31-Ses so�utucusu
karbon sal�n�m oran� % ka�t�r.
32-Dan Kammen hangi projeyi se�ti.
33-Kammen neden
di�er yenilenebilir enerji kaynaklar�n� se�miyor.
34-Bu
teknolojiler neden ortaya at�ld�.
35-Dan Kammen karar verirken neye �nem verdi.
ZEYNEP YA�MACI
FEN B�LG�S� ��RETMENL���(�.�.) 4.SINIF 9010054033