������������������������������������ ����Eko ye�il Kentler (Ye�il Metropoller) 45 Dakika

 

N�fus art�k�a insanlar daha �ok metropollerde ya��yorlar.2050 ye yakla�t�k�a insanlar�n % 75 i buralarda ya�ayacak ve bunlara Eko polis deniliyor. Ve bu �ehirlerin kaynaklar� �iftliklerden gelen �r�nlerdir. Bu �ehirlerde kalabal�k olunca �evre kirlili�i ve �evre at�klar� �ok daha fazla olacak bunun sebebiylede k�resel �s�nma �ok daha fazla artacak. Bunun i�in Nobel �d�ll� yenilenebilir enerji profes�r� Dan Kammen Eko polis i�in �ehirleri de�i�tirecek teknolojileri a��klayacak ve gelece�i sorunlar�n� a��klayacak. Bu sorunlar�n i�inde ba�ta yiyecek ve su var.Dan Kammen yiyecek ve su i�in yapt�klar� deneyleri olan 4 bilim adam�n�n deneylerini inceleyip bunlardan birini se�ecek.Ama� karbon sal�n�m oran�n� azaltmakt�r.

Singapur 4,6 milyon n�fusu ile yo�un pop�lasyonlu ve en �ok yiyecek t�keten yerlerden biridir. Sadece yiyece�inin % 5 ini kar��l�yor di�erlerini ba�ka yerlerden temin ediyor.% 1�l�k k�sm�nda �retim yap�l�yor %95� l�k k�sm�n� �ehirler olu�turuyor. Ayr�ca gelen yiyeceklerin ta��nmas� ile sorunlar ya�an�yor ��nk� ara�lar benzinle �al�yor hem masrafl� hem de �evre i�in zararl�. Bunu d���nen Prof. Lee Sing Kong yiyeceklerin ta��nmas� ile ilgili sorunlar� ��zmek i�in �al���yor. Bunun i�in daha yak�n yerlerde �retimin yap�lmas� gerekti�ini d���n�yor ama bunun i�in yerin olmad���n� ve g�kdelenlerin �st� bunun i�in uygundu. Ama tonlarca topra�� �at�lar�n �zerine d�kemezdi o y�zden hava seras�n� d���nd�. Bu devrimsel bir y�ntemdi. Bitkiler toprakta de�il havada b�y�yecekti. Asya�n�n ilk deneysel �iftli�ini kurdu ve ba�ar�l� oldu. Besinlerin yeti�mesi i�in gerekli olan hava, ���k, su ve bulundu�u topra��n mineral dengesiydi bunun i�in bitkinin k�klerine mineralli su verilip bitkiler yeti�tirildi. Ama bir sorun vard� bitkilerin serin havaya ihtiya�lar� vard�. Bitkilerin so�utulmas� gerekliydi. Bunun i�in de Ender Gragena daynofoni�i geli�tirdi.Bu y�ksek bas�n�l� hava bitkilere k���k damlac�klarla veriliyordu.B�ylece bitkilerin yeti�mesi i�in uygun s�cakl�k sa�lan�yordu.Bu y�ntem elektrik kullan�m�n� % 90 azalt�yor.Tek bir 49 katl� bina 6.807 hektarl�k �iftlik olan�n� kapsayacak durumdad�r 50 bin ki�iyi besleyebilir. Ancak bu ta��mac�l�k yapan �of�rlerin i�ini bozabilir ama yeni hava �iftlikleriyle bir�ok i� imkan� sa�lanacak. Ayr�ca % 23 karbon emisyonuna sebep olur. Yaln�z �ehirde yeti�ece�i i�in �ehrin k�t� havas�ndan etkilenir.

Di�er bir bilim adam�n�n bulu�u ise gelece�in buz dolab� olacak bir icat bu sesle �al��an so�utucudur. Bunu bulan Jonn Coray�d�r.Coray sesi kullanarak ileride yiyeceklerin bu �ekilde so�utulaca��n� s�yl�yor.Bu sesler tren, ma� s�ras�nda seyircilerin sesleri, rock konserinin sesi vb� sesler gibi.Bu so�utucu verimli ve �evre dostudur.Bunun �al��t�rmak i�in 195 desibel sese ihtiya� vard�r.Sistem sessiz �al���r ve sesleri enerjiye �evirir.�elik koruma sesin d��ar�ya ��kmas�n� engeller.So�utucunun �ekirde�inde He gaz� var ve bu gaz zarars�z bir gazd�r.Akustik sistem bu ses dalgalar�n� He gaz�na g�nderiyor y�ksek ve al�ak bas�n� olu�turup He �ok y�ksek bir so�uklu�a ula��yor.S�k��ma i�lemi iki tarafta oluyor. Sistemin borusundan He gaz� so�uk olarak ��k�yor ve bu-177 C derecedir. �ok uzun �m�rl� ve elektrik harcamalar�n� azaltacak bir sistemdir. ABD ordusu bunu sat�n alm��t�r. �imdi sadece zengin kesimde olacak gibi g�r�n�yor. Karbon seviyesi % 10� dur.

Di�er bir proje ise geri d�n���m projesidir bunun dahisi Mike Markus� tur. Su ileride en b�y�k sorun olacak i�te bu y�zdenMarkus insanlar�n at�k sular�n� geri d�n��t�rerek i�ilebilir su kaynaklar� olarak geri d�n��t�recek.D�nyada bunu yapan iki yer var sadece.Son 50 y�lda su kullan�m� 3 kat�na daha ��kabilir.G�ney California� da bu sorun bir proje ile ��z�ld�.California enerjisinin % 3 �n� suyun �ehre gelmesi i�in kullan�yor ve bu maliyetli bir i�lemdir.Normalde ar�t�l�p okyanusa b�rak�lan sular yeni bir i�lem merkezine al�n�p tekrar ar�t�l�r.�lk olarak fiberler �ok k���k par�alar� sudan ar�t�yor.Bunlar insan sa��n�n 300 de biri kal�nl���ndad�r.Ama bundan sonra bile suyun i�inde tehlikeli maddeler var bunun i�in tersine ozmos denen bir teknoloji ile son i�lem yap�l�yor.Bu sistem bir ucundan su giren y�ksek bas�n�l� bir plastik levhadan olu�uyor.Su burada molek�lleri �ok k���k oldu�u i�in vir�sler ve bakteriler b�y�k oldu�undan ge�emiyorlar ve su tamamen ar�t�lm�� oluyor.En son filtrelemeden sonra su dam�t�larak i�lem bitiyor.Ve bu su en saf sulardan biri oluyor.Her g�n b�y�k bir baseball stad�n� su ile doldurabilecek kadar at�k su ar�t�labiliniyor.Tek sorun suyun lezzet oran�d�r.Karbon oran� % 12�dir.

D�rd�nc� proje ise ineklerin at�klar�nda bulunan metan gaz�n�n enerjiye d�n��t�r�lmesidir. Metan gaz� tehlikeli bir gazd�r. �neklerin d��k�s�nda bulunur. �nsan pop�lasyonu 15 bin inek pop�lasyonu 30 bin ve d�nyada 1,3 milyar inek var. Mark Hall bu ineklerin d��k�s�n� paraya �eviren bir mucittir. Metan gaz� CO2 gaz�ndan 23 kat daha Zaral� bir sera gaz�d�r. Metan az� bu sistemle biyogaza d�n���yor. Metan ineklerin ba��rsaklar�nda sindirimde ortaya ��k�yor. Bir �o�u ine�in ba��rsa��ndad�r. Bu sistem i�in d��k�lar tanklara b�rak�l�yor ve olmas� gereken k�vama getirilir. Tanklar�n i�indeki pervaneler s�v�y� kar��t�r�p tank�n i�i 135 C derecedir. Tank�n i�inde yukar� ��kan baloncuklar yukar�daki t�pten ge�erek biyogaza d�n���r. Tek bir inek ortalama bir eve yetecek kadar enerji �retir. Yaln�z bir sorun var sera gazlar�n� tutmak kolay de�ildir. Karbon oran� % 8�dir.

Dan Kammen�n bir karara varmas� gerekiyordu. Ama� projenin �ok y�nl� olmas� hem enerji tasarruflu olmal�, geri d�n���m sa�lamal�, gaz sal�n�m oran�n� azaltmal� ve insanlar�n hayat�n� daha y�ksek yapmal�. Eko polis 50 milyon tonluk karbon sal�n�m oran�n� �nlemek i�in ortaya at�ld�. Bu y�zden Dan Kammen hava �iftli�i projesini se�ti. ��nk� % 23 karbon sal�n�m oran�ndan dolay� bu projeyi se�ti.

�� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r

1-Eko polis ne demektir.?

2-Dan Kammen� in amac� nedir.?

3-Prof. Lee �nin ke�fi neydi.?

4-A��k hava seras� nas�l oluyor sebzeler nas�l yeti�iyor.?

5-A��k hava seralar�nda her t�rl� besin yeti�ir mi.?

6-A��k hava seras�nda sorun neydi.

7-Daynofonik nedir. Ve nas�l �al���r.

8-Prof. Lee a��k hava seralar�n� geni�letmek i�in nas�l bir �ey d���nd�.

9-A��k hava seralar�na neden ihtiya� duyuldu.

10-A��k hava seralar�nda karbon sal�n�m oran� % ka�t�r.

11-Geri d�n���m projesi nas�l uygulan�yor.

12-Su sorununun oldu�u yerler nerelerde daha fazlad�r.

13-Geri d�n���m projesi nas�l ortaya ��kt�. Neden.

14-Bu proje nerde uygulan�yor.

15-Tersine ozmos nedir.

16-Suyun lezzetsiz olmas�n�n sebebi neydi.

17-Geri d�n���m projesinin karbon sal�n�m oran� ka�t�.

18-Metan gaz� nas�l biyogaza �evriliyor.

19-D�nyadaki insan ve inek pop�lasyonu ne kadard�r.

20-Mark Hall �un amac� neydi.

21-D��k�lar� toplamak i�in ne yap�l�yor.

22-Metan gaz� CO2 gaz�ndan ka� kat daha zararl�d�r.

23-Tek bir ine�in sa�layaca�� enerji ne kadard�r.

24-Metan gaz� projesinin karbon sal�n�m oran� % ka�t�.

25-Sesle so�utma nas�l oluyor.

26-Sesle so�utma ne i�e yarayacak.

27-Sesle �al��an so�utucu ka� desibelle �al���yor.

28-Ses so�utucusu hangi gazla �al���yor.

29-Ses so�utucusu ka� dereceye kadar so�utuyor.

30-Ses so�utucusu kim taraf�ndan sat�n al�nm��t�r.

31-Ses so�utucusu karbon sal�n�m oran� % ka�t�r.

32-Dan Kammen hangi projeyi se�ti.

33-Kammen neden di�er yenilenebilir enerji kaynaklar�n� se�miyor.

34-Bu teknolojiler neden ortaya at�ld�.

35-Dan Kammen karar verirken neye �nem verdi.

 

ZEYNEP YA�MACI FEN B�LG�S� ��RETMENL���(�.�.) 4.SINIF 9010054033