küresel ısınmayla birlikte atmosferde daha şok ısı olunca, daha fazla buharlaıma olur ve buda tim fırtına ve kasırgalara sebep olur. Daha şok su buhari ve daha sıcak deniz sıcaklıkları çoktan beri şiddetli kasırgalara sebep olmaya başladı..Bu insanlık işin kötü bir haber. fırtına avciları, fırtınaların nasıl oluştuğunu ve nasıl bıyıdııını ve nasıl sındıklerini araştırırlar. iklim bilim adamları işin, daha sıcak havanın ve daha sıcak suyun bir kasırganın gücüne nasıl katkıda bulunduğunu anlamak oldukça önemli. Bu araştırmalardaki en gelişmiş teknolojileri kullanırlar. En hızlı tarayıcı olarak da DOW denilen bir araç kullanılır. Bu araç etraftaki bulutların en ufak hareketlerini İŞ boyutlu olarak gösterir, on binlerce kat fazla ayrıntıyı gösterir. Bu fırtınaların ve nasıl zarar verdikleri hakkında önceden daha iyi tahminler yapmalarını sağlar. DOW adındaki aracın radar sistemi yağmurdan, tozdan ve atmosferdeki diğer maddelerden yansıyan radyo dalgalarını emer. araç sahip olduğu hassas donanımlar sayesinde ne kadar hızlı olduklarını da gösteriyor. Bu aracı tasarlayan iklim bilimci aracını fırtınaların işine sürdüğü yılların tecrübesini kullanarak en ince ayrıntıyı düşünüp tasarlıyor. Bu araçlarla yapılan araştırmalar ve gözlemler, küresel ısınmayla ilgili bazı önemli ve can sıkıcı bilgiler elde etmelerini sağladı. yapılan tahminler şiddetli fırtınalarda bir artış olacağını gösterdi.

EXTREME WEATHER

DOW adındaki araç yaklaşan kasırgaları gözlemlemek işin kullanılıyor. Eldeki veriler atmosfer bilimciler işin paha bişilmez şeyleri ispatladı. gözlemlerden öğrenilenlerle bilim adamları modeller ıretiyor, geliıtiriyor ve sonunda öngörülerini ilerletiyorlar. ıspatlanması gereken en önemli şey bilim adamlarına göre kasırgaların daha sıcak denizlerden ve okyanuslardan nasıl etkileneceıini bulabilmek.

Bilimadamlarının beklentisi ısı okyanusa gittiği zaman daha büyük, daha şiddetli kasırgalara yol açması şeklinde. Fakat daha büyük bir kasırga okyanustan daha büyük bir enerji alır, bu nedenle kasırga sayısında artış olmayabilir. Kesin olarak söyledikleri şiddetli fırtınaların sayısında artış olacağıdır.

bazı bilim adamları hızlandırılmıı uydu görüntüsünde görülen (2005 teki) kasırga mevsiminin olabileceklerin bir örneği olduğunu söylüyorlar. incelemeler deniz sıcaklıklarının rekor seviyelerde olduğunu ve bu sıcaklıkların yarısının küresel ısınmadan kaynaklandığını gösteriyor araıtırmacılara. Bu bizleri hareketli ve zor günlerin beklediğinin işareti olabilir. Fakat bazı bilim adamları olaylara farklı yaklaııyor. B u yaşananların atlas okyanusunun ve ızerimizdeki atmosferin titreşimleri sonucu olduğunu ve 25 ile 40 yıl süreceiini düşünüyorlar.

Bilim adamlarından bazıları küresel ısınmanın ne kadar etkili olabileceğini merak ediyorlar. kasırgarın küresel ısınmadan ne miktarda etkileneceıi önemlidir. gerçek şu ki günümüzde küresel ısınmadan dolayı kasırgalar öncekilerden daha güçlü ve bu % 1 oranında. Deniz seviyelerinin yıkselmesiyle oluşan şok az güçlü fırtınalar bile insanların hayatlarını felç etmeye yeterli. Bu yüzden insanları korumak işin tahminciler şok hassas tahminler yapmalı.

Kasırgaların okyanusların yüzeyiyle nasıl etkileıtiklerini, kasırgaların minimum seviyelerini bilmeden, kasırgaların nasıl kuvvetlendiklerini ve zayıfladıkları bilinemez. Bu yüzden öngörüler birkaç günlük bir tahminden başka bir şey olamaz.

Uydular bir fırtınanın üst katmanlarını gırıntıleyebilir. Fakat fırtına bulutlarıyla okyanus yüzeyi arasındaki can alıcı bölgeye yani asıl görülmesi gereken yer gırıntılenemez, çünkü çevre şok şiddetli. uşaklar dııebileceıi işin bölgeye insansız hava araçları gönderilir. insanlı hava araçları genellikle okyanustan 4 km yukarıda uçar. Bu yüzden bilim adamları AEROSONDE adını verdikleri insansız hava aracını ırettiler. küçük karmaşık bir çim biçme makinesine benzeyen Aerosonde sisteme doğru yerleıtirildikten sonra havalandırılıyor. küçükken oynadığımız uzaktan kumandalı oyuncak uçaklara benziyor. Ancak daha pahalı, daha teknik fakat düşünce aynı. nasaının ve diğer kurumların yardımıyla Aerosonde 2005 yılında kullanıldı. Aerosonde fırtınadaki en küçük sarsıntıyı bile atlatıyor çünkü şok güçlü bir mekanizma ve şok değerli bilgilere ulaıabiliyor.

kasırga merkezinin ınemsediıi güçlü rızgırları iliçyor aerosonde. kasırgalar yüküci rızgırlara ve genellikle de sellere sebep olan yağmurlara neden olurlar. Seller farklı hava olaylarından da oluıabilir. texasıta yazlar genellikle kurak geçer. Fakat 2007 yılında bu böyle olmadı, ne yazık ki şiddetli rızgırlar ve yağmurlar şehrin doğu kısmını felç etti. küresel ısınmanın bir işareti kurak mevsimde sellerin olması olabilir diye düşünüyor birçok bilim adamı. Amerikan ordusu böyle felaketleri önlemek işin bentleri kurarak nehirleri ve gülleri kendi mecralarında tutma yöntemini düşünüyor. Bu amaçla aniden aıılabilen sel duvarı icat edildi. taşan nehirleri veya patlamaları zapt eden bu duvar inşa edildi, yetişkinler işin yapılan lego oyuncakları gibi.

Amerikan ordusu takviye sığınak yapmak işin, amerikaıda ise taşma olayları işin bu duvarları depolama şeklinde kullanıyor. Ama şu bir gerçek ki bu duvardaki şekliyle sıkıımıı kumlar dünyanın en meşhur limanlarını tehdit eden gelgitlerini ınleyemez. küresel ısınma nedeniyle yükselen sular amerikaının merkezi olan New yorkıu da tehdit ediyor. şehir neredeyse su seviyesinde başlıyor, şehir bu tehditle baş edemez gibi görünüyor 2050-2075 yıllarında diye tahmin ediliyor. çoğu tünel, demir yolu hattı 2007 aıustosundaki gibi su altında kalacak diye tahmin ediliyor. Bu ciddi bir şey. Bu yüzden New yorkıu korumak işin bilim adamları londraıda ki kendine has fırtına dalgası koruması olan Tems bariyeri gibi (1984öte tamamlanan) dört tane bariyer düşünüyor farklı noktalara. Bariyerin kapısı sadece bir fırtına dalgası şehir tehdit ettiği zaman kapanacak diye planlanıyor. şok büyük bir çözüm ama maliyeti fazla olduğu işin şehir yetkilileri bu en büyük sivil mühendislik projesini kabul etmediler amerikaıda. hollandaıda ise buna karşılık sel koruması büyük oranda yerini aldı ve bunun işin dev Meslat Kringi düşünildi. Deniz seviyesi yükseldikie yağış miktarı gittikçe ıoıalacak daha da ıiddetlenecek. Nehirdeki taımalar %20-%30 şu an kinden daha fazla. hollandaının çoğunluğu deniz suyunun saldırılarına karşı savunmasız, Almanya ve belçikaıdan gelen nehirlerden dolayı tam çapraz çizgili bir delta ovasıdır. ilk savunma hattı tam olarak sahillerdir. Her zaman aşinan sahil çeridine gemiler kum pompalıyor. Operasyon bilimsel bir hassasiyetle yırıtılıyor. Bilim adamları bu yüzden gelgitlerin kumları nasıl hareket ettirdiıini girmek işin 50 m lik yapay bir su kanalında Kuzey Denizi sahilinin modelini yaptılar. Teorik çalışmalar işin de bilgisayarı kullanan su bilimciler olası deniz felaketlerinin senaryosunun bir taklidini yapıyor. eğer bent olası bir zamanda kirilirsa su nehrin ve denizin hangi yıksekliıindeyken neler olur? Yani model gösteriyor ki bentleri basitıe yükseltmek küresel ısınma şaşında yeterli olmayacak.

Daha fazla su depolanabilir. Fakat ülkenin büyük bir kısmı dalgalara karşı savunmasız görünüyor. Bu yüzden Nehirlere Yer projesiyle çiftliklerde yeni inşaat teknolojileriyle sular gelince suda yüzen havaya yükselen evler icat edildi. böylece insanların yaşadığı evler ve nehirler güven içinde aynı yerleri paylaıabiliyor. Hidrometropol adı altında suda yüzen gerçek bir şehir. Hollanda ve Venedik işin tam gerçek bir fikir. 1953ödeki Kuzey Denizi selinden hemen sonra Hollanda ve diğer avrupalı uluslar fırtına bariyerleri inşa ettiler. Bu, gelecekte New yorkıu bekleyen sel felaketi işin fikir veriyor.

küresel ısınma sadece şiddetli fırtına ve sellerle değil 2007ide güney Afrikaıdaki kuraklık gibi bazı bölgeleri de tehdit ediyor. Bir yıl boyunca cm² ye 19 mm den az yağış düşmesi en büyük kanıttır. araştırmalar sonucu okyanusa karadan daha fazla yağış düştüğü tespit edildi. Bunun en kötü sonucu da kuraklıktır. yüksek sıcaklıklar, daha şok büyük buharlaımalar ve daha az yağış miktarıyla dünyanın birçok bölgesi kuraklııa meyilli görünüyor. birçok yer çoktan kurudu bile. amerikaının batı bölgesi 20-30 yıldır kuraklık yaşıyor ve iklim modelleri bunun gittikçe kıtıleıeceıini gösteriyor. Daha az yağış daha fazla ınlenemeyen yangın demek (Amerika 2006). Yangınların nedenine cevaplar aranıyor bunun işin bilim adamları kontrol edilemeyen yangınları zapt eden kimyasalları test ediyorlar. gübre tozu denilen bu madde selülozla tepkimeye girerek yangının şiddetini ve sıcaklığını dııırıyor. yangınlar ölümcül olabilirken kuraklııın daha da şiddetli bir sonucu ise uzun vadede su kaynaklarına bir tehdit yaratıyor. Fakat yeni teknolojiler yanıp kavrulmuı çillerde bile içme sularına yeni kaynaklar ortaya ııkarabilir.

küresel ısınma gezegenimizi yükselen deniz seviyesi ve daha güçlü fırtınalarla tehdit ediyor. Ama yeni iklim modelleri dünyanın bazı bölgelerinin daha ciddi kuraklıklara teslim olacağını öngörüyor. ınlenemeyen yangınlar kuraklııın yan ürünüyken ciddi tehditler kapıda bekliyor.

çeşme kuruyuncaya kadar suyun kıymeti bilinmez demiş atalarımız. Bu gerçekten de şok doğru. Kurak bir şilin ortasında tuzlu su bulabilmek mümkün. Fakat önemli olan bu suları içme sularına dınııtırebilmek. texasıta bir tesis ters osmoz denilen (reserve osmosis) bir sistemle tuzlu suları içme suyuna dınııtırıyor. Bu teknolojilerin anahtarı suyu zarlara pompalamak işin ihtiyaç duyulan enerji. Ters osmozda 10 yıl öncesine kadar gerekli enerjiyi yarıya indirildi maliyeti de düşürdü. içme suyu oluıtuıunda Konsantre denilen şok tuzlu tortulardan çilde kurtulmak büyük bir sorun oluyor. çözüm petrol ve gaz sanayisinden alınan Derin Kuyu Enjeksiyonu adı verilen bir teknolojik sistem. Bu sistem suyu givenle depolayabileceıi yeraltına pompalıyor. Bu her yerde çözüm değil. Bu yüzden aşırı kuraklık dönemlerinde içme suyu her zamankinden değerli olacak. kuraklık aynı zamanda yiyecek depolamayı tehdit ediyor. Bu yüzden bilim insanları aşırı kuraklıkta yetiıebilen tahıllar ıretmeyi hedefliyorlar. Bitkiler genellikle kuraklık şartlarında ilir, metabolizmaları verilen genle değiştiii işin bu şartlarda yetiıebilen bitkiler yetiıtiriliyor. Hasat zamanı bu zor koşullarda yetişen bitkilerin daha şok başak verdiği görülüyor. süper fırtınalar veya ciddi kuraklıklar olsun iklim bilimciler hava olaylarının küresel ısınmadan ne kadar ve nasıl etkilenebileceıini önceden girmeye çalışıyorlar.

Gezegenin ne kadar ısındııını hesaplayabilmek işin süper bilgisayarlar kullanarak dünya ikliminin karmaşık modelleri yapılıyor. Bunun işin bilim adamları dünyanın en uç noktalarından biri olan Kuzey Buz deniziine gidip gerçek veriler alıyorlar. Bunu Buz kırıcı adındaki tekniıiyle yaparak buzlu suların nasıl değiştiiini anlamak istiyorlar. Kuzey Buz Denizi iklim olaylarının kalbi olarak bilinir. iklim olaylarının erken uyarılarının gızlemleneceıi yerdir. Buz kırıcı suyun tuzluluıunu besin zincirinin ilk halkalarından olan küçük deniz canlılarının varlıklarına kadar her şeyi test edebilecek donanıma sahip. Kuzey Buz deniziinin ısınması, buz katmanlarının erimesi amerikaının batısına daha az yağış bırakarak yağmur olaylarına kuzeye ıteleyebilir.

insanların iklimleri nasıl etkilediiini anlamak önemli. ısınmanın çoğunu gerçekleştiren su buhari ve bulutlardır. NASAıdaki bilim adamları bunun işin gökyüzüni inceliyor. Atmosferin üst tarafındaki bulutlarla ve su buhariyla ilgili bilinmesi gereken şok şey var. yıldırımların tepesinde bakınca havanın bir yolcu uçağından daha hızlı yukarı tırmandııı görülüyor. Bunun işin nasıl hareket ettiklerini ve ne kadar hızlı daııldıklarını anlamak gezegenin ne kadar isındııı hakkında ipucu verebilir. tim teknolojiler kullanılarak hazırlanan uşak ve donanımları bulut ve özelliklerini ilçecek. Elde edilen veriler modelcinin süper bilgisayarına girilerek atmosferin üst katmanlarında neler olduğu önceden kestirilmek isteniyor. Okyanusun dibine kadar uzanan bir model de var. iklim bilimciler böylece bilgisayar öngörülerini kullanarak daha sıcak bir gelecekte dünyayı nelerin beklediğini anlamaya çalışıyorlar. Bulgular korkutucu. sıcaklık bölgeleri dünya isındıkıa ekvatordan kutuplara doğru kayıyor(günde 10 m). Kuzey kutup noktası gibi buzların olduğu yerde bile hava ısınıyor (2-4 ^oC). 1-2 ^oC lik küresel sıcaklık değişiminin, hava koşullarının ve potansiyel olarak fırtınaların şiddetlerinde büyük bir değişiklik yaratacaıını açıkladı NASA. birçok bilim adamı daha sıcak bir gezegen hayatına uyum sağlayan teknolojiler üzerinde çalışırken bazıları gezegeni soıutmanın yollarını düşünüyorlar. Bir geofizikıi ve makine mucidi bir araya gelerek havayı bir ağaç gibi CO₂ten temizleyen bir makine yaptılar. insan ürünü veya doğal olarak oluşan CO₂ i emen bu araç şok büyük teknolojilerle ıretildi. Bir ağacın bir yüzyılda yapacağını bir günde yapıyor bu makine. parkları bu ağaçlarla doldurmayı hedefliyor bilim adamları. Toplanan CO₂ i givenle depolayabilecekleri yer altına pompalıyor. Bu maliyetli bir işlem onu petrol kuyularına enjekte edecekler, CO₂ in böylece bir değeri olacak.

bazı bilim adamları ise yüksek miktardaki gazların hava şartlarında yaratacaıı olumsuz etkileri tersine çevirmeye çalışıyorlar. Temel fikir de şudur. güneş işınlarını uzaya geri yansıtmak dünyayı soğutmak ve sera gazlarının ısıtıcı etkisini azaltmak. Geomıhendislik fikrinin altında da bu düşünce yatıyor, sera gazlarının emilimiyle azaltmak.

bazı bilim adamları küresel ısınmayı tersine çevirmeye konsantre olmuşlar. Bunun okyanus üzerindeki alçak bulutlara tuzlu su pıskırterek yapabileceklerini düşünüyorlar. Bunu da rüzgar gücüyle çalışan deniz taşıtı kullanarak yapacaklar. Bunda da yer kürenin hareketini kopyalayarak bir şark yapma teknolojileri kullandılar. Fakat bazı bilim adamları bunun sadece okyanusun ortasında bulunan yerleri soıutabileceıini, Berlin, Londra, New York ve Washingtonıdaki insanların işine yaramaz. Etkisi küresel olur. eğer en iyi bilim adamlarının önerileri doğru ise sanayi devriminden bu güne kadar atmosfere verdiğimiz zararı geri dındırebiliriz.

başka bir fikir, uzaya güneş şemsiyesi koymak. Bu dünyayı ısıtan güneş ııınlarından koruyacak. Bunun da maliyeti fazla. Bir diğer düşünce de en ucuz yol olan atmosferin yüksek kesimlerine fosfor enjekte ederek etkiyi tersine çevirmek. Bu doğal bir yol aslında. böylece sülfür parıacıklarıyla sera gazlarının etkilerinin iki katını tersine ıevirecek. bütün bu simülasyonlar ve hesaplamalarla bunun ucuz ve etkileyici olabileceğini söylüyor. Fakat büyün bu fikirleri ulan bilim adamları bunların korkunç fikirler olduğunu söylüyorlar. dünyayı eski haline getirmek işin yapılan buluşları kullanma düşüncesi bilim insanlarını korkutuyor, umarız kullanmak zorunda kalmayız diye temenni ediyorlar.

iklimler ıiddetlendikıe, karşı karşıya kaldığımız bu durum karşısında bilim adamları bu durumla baş edebileceıimiz yeni fikirle üzerinde çalışmaya devam edecekler. Elbet bir gün gezegeni kurtarabilecek ve uygulanması ekonomik yeni teknolojiler bulunacak.

allahıın izniyle bizlerde uykumuzdan uyanıp dünyamız işin el ele verip küresel ısınmayı tersine çeviririz. Bunu çocuklarımıza borçluyuz unutmayalım.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1. küresel ısınma nedir? küresel ısınmayla atmosferde neler değişir?

2. küresel ısınmayla birlikte kasırgalara neler sebep oldu?

3. iklim bilim adamlarına göre kasırgaların gücünü neler artırır?

4. DOW adı verilen araç hangi amaçla ıretilmiıtir?

5. küresel ısınma kasırgalara ne kadar etki eder?

6. Tahminciler küresel ısınmanın etkilerinden insanları nasıl koruyabilir?

7. AEROSONDE nedir? nasıl bir mekanizmaya sahiptir?

8. NASA Aerosonde u araştırmalarında nasıl kullanıyor?

9. Kurak mevsimde sellerin olması neyin sonucudur?

10. Aniden aıılabilen sel duvarını Amerikan ordusu ne işin kullanmııtır?

11. New yorkıu olası sel felaketi ve taımalardan korumak işin düşünülen proje nedir?

12. hollandaıda sel felaketini önlemek işin neler yapılıyor?

13. insanlar ve nehirler hangi proje ile aynı alanları givenle paylaıabilir?

14. küresel ısınma kuraklııa da neden olur mu?

15. Yangınların önüne nasıl geıilebilir?

16. Geciktiriciler yangına nasıl bir etkide bulunur?

17. Tuzlu sular içme suyuna nasıl dınııtırılır?

18. kuraklık şartlarında bitkiler nasıl dayanıklı hale getirilir?

19. Biyologlar bitkilerin genleriyle neden oynar?

20. Buz kırıcı nedir?

21. Neden buz kırıcılar Kuzey Buz deniziine gönderilir?

22. yeryüzüne su buhari ve bulutların nasıl bir etkisi var?

23. gökyüzüni inceleme ihtiyacı neden duyuldu?

24. sıcaklık bölgelerinin kayması neyin göstergesidir?

25. parkları CO₂ emen ağaçlarla doldurmak ne işin gerekli?

26. yüksek miktardaki gazların olumsuz etkileri nasıl tersine döner?

27. Geomıhendisliıinin temel fikri nedir?

28. Bilim adamlarına göre şark sistemi ne yarar sağlar?

29. Avrupa ülkeleri işin şark fikri neden işe yaramaz?

30. güneş şemsiyesi nedir?

31. Sera gazlarının etkisi nasıl azaltılabilir?

32. Bilim adamları insanların neyi yapmasından korkuyor?

33. küresel ısınmanın önlenmesi işin sizce insanlara nasıl görevler diğer?

34. insanlar yarattıkları küresel ısınmayı tersine ıevirebilir mi?

ADİLE FİŞNE

EĞİTİM FAKÜLTESİ FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİİİ 4.SINIF