DÜNYAYI İEKİLLENDİREN ASTEROİTLER

dünya 4,5 milyar yaşında yaşlı bir gezegendir. Hala eviriliyor kıtalar yer değiştirirken yanardağlar patlıyor, buzullar ince yayılıyor sonra ıekiliyordu ve yerkabuğu sayısız kere bıyıleyici bir şekilde kürarak ardında bir sürü jeolojik gizem bırakıyordu.

Arizona şilinde kocaman bir şukur vardır. yaklaşık 670 metre geniıliıinde ve 170 metre derinliie sahiptir. Bilim insanları bu şukura 19.yy sonlarına doğru yızleıti. Bu şukurun nasıl oluştuıuna dair en büyük teori büyük volkanik patlamanın ardından yerkabuğunun değiştiii inancına dayançr. çünkü bilim insanları benzer bıyıklıkte kraterler bulmuştur. Ancak Amerika birleşik Devletler grubunun baş jeoluıu Gilbertin başka bir fikri vardı. Teleskopla ay yızeyindeki kraterleri incelerken bulmuştur. ayın yüzündeki krateri ile Arizona şilindeki çukurlar arsında benzerlikler bulmuştur. Ancak bu sadece bir teoriydi. 1892 yılında Gilbert bu bölgeye gitti. Gilbertin varsayımına göre krater oluşmasının sebebi asteroit ise şukurun ortasında devasa ve değişik bir kaya olması gerekirdi fakat böyle bir şey yoktu.

Gilbertin bulgusundan 6 yıl sonra amerikalı iş adamı ve maden mühendisi Daniel Beringer aynı bölgeye gitti. Daniel şukurun etrafında demir parçaları buldu. Ona göre bunlar meteoritlerdir. O, dev bir demir parçasının o bölgeye çarptııını düşünürdi. Bunun işin ticari yönüni düşünmeye başladı. Asteroidin 10 milyon ton olabileceğini hesapladı. Demirin tonu 80 dolardan hesaplanırsa Daniel zengin biri olacaktı. 1903 yılında bir kazı başlattı. kazıda kraterin ortasında beyaz bir yükselti bulundu bununla birlikte bazı ipuılarına rastlandı. Kraterde sar ve ezilmiı kaya parçaları bulundu. ayrıca kraterin çemberinde ters kalkan taiları girdi. Daniel 1929 da yatırımcılarının 600000 dolarını kaybetmiş olarak hayata gözlerini yumdu. Ancak çalışmaları sonraki araıtırmacılara ilham kaynağı oldu. çünkü o İŞ tane ipucu bıraktı. bunların birincisi kraterin etrafına serpilmii demir parçaları, ikincisi saf pudraya çarpmıı kaya parçasıdır. Sonuncusu kraterin çemberine asılı kalmış olan tuhaf kayalardır.

1960 yılından sonra genç jeolog ıjehn Shoomaker danielıin araştırmasıyla ilgilenmeye başladı. Shoomaker nevadadaki alanda nükleer patlamasının ardından geriye kalan kraterde çalışmalarına devam etti. Onun amacı patlamanın yer kürelerinde yarattığı değişimleri ortaya çıkarmaktı. işin benzer yanı shoomakerin diğer şukurlarda bulduğu ile danielıin arizona şilinde buldukları kaya yapılarının tamamen aynı olmasıdır. Onun testleri analizlerinde kristalize yapılar keıfedildi. Kristalize parıacıklar nükleer patlamanın sebep olduğu şok dalgalardan açığa çıkan inanılmaz enerji ile oluşmuştur. Shoomakere göre bu bulgu bu şukurun volkanik bir patlama sonucu olduğunun kanıtıdır. Buna göre bu kayanin 50 bin yıl ince çarptııı tahmin edildi. Yeni teknolojilerle çarpan asteroidin ağırlığı en az 300000 ton olabileceği hesapladı. şok dalgasıyla demir parçaları eridi ve ardından kalan parçalarda etrafa dağıldı. işin ekonomik kısmında inceleme başlandı.

Kanada da sadbırinde 150 yıldır madencilik yapılıyor. Maden yoğun bakır ve nikel yatağına sahipti. yapılan çalışmaların hiçbirinde volkanik patlamaya rastlanmadı. Kayada alınan örnekte iridyum elementine rastlandı. iridyum yeryüzünde zor bulunan bir elementtir. Uzayda ise şok bulunur. Spray ve arkadaşları kanada da dünyada en büyük çarpma olduğunun kanıtına vardı. Spray yaklaşık 2 milyar yıl ince Everest tepesinin büyüklüğü kadar bir uzay taşönün dünyaya çarptııını hesapladı.

güney Amerika da zengin altın yataklarının volkanik patlama sonucu oluştuğunu sanılıyordu. Ancak 1960ili yıllarda bulunan koni kaya yapıları ve uzay görüntülerinden çarpma sonucu oluşan krater olduğunu dııındırmııtır.

Meksika da bilim insanları 65 milyon yıl ince yaşayan dinozorların yok olması asteroit olduğunu keıfettiler.

9 Ekim 1922 de pelsilvanya da bir meteor Newyorkta bir arabanın tamponuna düştü.

20 kasım 2008 de bir asteroit batı Kanada ya iniş yaptı.

Her yıl ağırlıkları 1 kilodan fazla olan 4500 küçük meteor şarpiyor.

Mart 1994I te Shoomaker ve arkadaşları Jıpiterıe çarpan bir göktaşını gözlemledi.

fizikii Mark Euro Meksika da bir araştırma yaptı. inceleme sibiryaının uzak bir bölgesinde yapılıyor. 30 Haziran 1908 de gökyüzüne parlak bir ışık hızlı geçti. Saniyeler sonra onu bir patlama izledi. Tunguzıla bölgesi bir hava patlama sesiyle sarsıldı ve orman yok oldu. Fakat 1908 de Mark ileri bilgisayar simülasyon sayesinde 6 m geniıliıindeki küçük bir meteoridin Tunguzıla bölgesindeki gibi etki yapabileceıi hesapladı. Bu teoriye dayanarak asteroidlerin yeni bir Tunguzıla ya sebep olabileceğini ve her 100 yılda bir gezegenimize vurulacaıını söyleyebiliriz.

Asteroit kayalarından geriye kalan parçalar dünyanın oluşumu hakkından değerli bilgiler oluşturur. Fakat jeologlara göre bir sorunu da beraberinde getirir. dünyaya çarpan asteroitlerin çoğu buharlaıtııı işin kendilerine ait delilleri yok eder.

güneş sistemi oluşurken başta gaz ve tozlardan başka bir şey yoktu. Asteroit kayaları soğumaya ve ıekillenmeye başladı.

Meteoritler uzayda dolaıırken birbirlerine çarparak bıyımııler ve büyük boyutlara ulaımıılardır. Bu ilkel kayalar erken dünyaya dair izler taşıyor ve böylece gezegenlerin temelini inşa etmiş oldular. Gezegenler birikintileri temelleri inşa ettikten sonra mars ve jipiter arasında toz ve kaya ıekillendi. Buna asteroit kuşaıı adı verilir. Bu kayalar arada bir kuşaktan çıkarak uzay boıluıunda saatte 40000 km hızla dolaımaya başladı. Bu kayalar atmosfere geçtiğinde ve yeryüzüne düştüğünde bize ilkel dünyanın şartları hakkında paha bişilmez bilgiler verir. Belki de bunların hayatın nasıl başladığına dair ipuıları olabilir.

1960ili yılların sonunda Avustralya ya düşen meteorit üğrümii organik maddelerin yaydııı keskin koku sarmııtı. Bu meteoritte şaşırtıcı şekilde ıaminoasitı bileşikleri iıerdiıini keıfettiler. Bu meteoritlerin içinde hayatı başlatan temel madde bulunur.

Meteoritler sayesinde kesin olarak güneş 4.567 milyar yıl ince oluştuğunu hesaplandı

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1-Asteroit nedir?

2-En büyük asteroit çukuru nerde bulunur?

3-ilk kez dünyaya asteroit çarptııını söyleyen jeolog kimdir?

4-Arizona şiline gidip araştırma yapan ikinci bilim adamı kimdir?

5-Arizona şilindeki şukurda ve etrafında en şok hangi element bulunur?

6-Daniel Beringerin yaptığı çalışmalarda hangi bulgulara rastlandı?

7-Kanada da yapılan çalışmalarda hangi elemente rastlanmııtır ve en şok nerede bulunur?

8-Bir yere asteroit çarptııını hangi element belirler?

9-dünyaya en büyük çarpma nerede olmuştur?

10-güney Amerika da altın yatakları nasıl oluşmuş?

11-Asteroit çarpması dinozorların yaıamlarını etkilemiı mi?

12-Hangi tarihlerde ve nerelere asteroit çarpması gırılmııtır?

13-jipiter gezegenine ne zaman asteroit çarpması olmuş?

14-dünyanın nasıl oluştuıuna dair kanıt nedir?

15-Asteroit kuşaıı nedir?

16-avustralyaıya düşen meteoritte hangi element bulunuyordu?

17-güneş sistemimiz kaç yaşındadır?