DERİN DÜNYA

Derin dünya, dünyanın yüzeyini durmadan değiştirme gücüne sahip. Yer kabuıu sürekli hareket halinde olan bir dizi devasa tektonik plakadan oluşuyor. Zamanla kıtalar yer değiştiriyor ve deniz seviyeleri alçalıp yükseliyor.

bugün birçok bölgenin kıta sahanlııında toplanma sebebi petroldır. Milyonlarca yıl boyunca ili yaratıklar ve karadan gelen tortular deniz tabanına şikerek zamanla ve basınıla petrole dönüştü.

Milyonlarca yıl boyunca dünyadaki devasa tektonik plakaların hareketi bugün bildiğimiz şekliyle kıtaları oluşturdu.

Gezegenin en büyük kanyonu zenmiuk kanyonudur. yaklaşık 3 kilometre derinliıinde ve 233 kilometre uzunluıunda, en geniş yerinde ise nerdeyse 100 kilometre geniıliıindedir.

kıta sahanlııının kıyısında kara okyanus tabanıyla buluşuyor. karanın ötesindeki bu geniş yere Abisal dizliii deniliyor. Gezegen yüzeyinin yarısından fazlasını kaplıyor. Bilim insanları yıllarca buranın ili olduğuna inandı, fakat Atlantik ortasındaki en büyük jeolojik ıekillerinin yani yeni deniz tabanının ıretildiıi yer olarak bu ili yerde yatıyor. Bu devasa sıra dağın adı Orta Atlantik sırtı dır.burası gezegendeki büyük yırtııın bir parçası. Gezegen boyunca 650000 kilometre uzanan su altı dağları ve volkanlarından meydana gelen tek bir hat.

kıtalar arası internet trafiğinin yüzde 99 u deniz altındaki fiber optik kablolarla taşönüyor. aralık 2006 da Tayvand ve Filipinler arasındaki 9 fiber optik birden bire bozuldu. Asya da bulunana bilgisayarlar çıktı. kısa zaman sonra mühendisler kabloların zarar girdiğini fark etti ve sebebinin Tayvand aşıklarında biriken toprakların yerinden çıkarak kabloları kırdııı görüldü.

Everest in dünyanın en yüksek dağı olduğunu düşünüyoruz, fakat asıl rekor Pasifik Okyanusunun ortasındaki Mavana Kia yanardağına ait. Bu dağın zirvesi deniz seviyesinin 4 kilometre üstünde, fakat geri kalan 5.6 kilometresi deniz tabanında. Ada şok ağır olduğundan deniz tabanında çıkış oluşturuyor. Bunun anlamı daha da aşağıda 8.4 kilometre daha olduğu. Mavana Kia toplamda 17.5 kilometre ile Everest i ikiye katlıyor.

batı pasifikteki maryana çukuru 2.5 kilometre uzunluıunda, 11 kilometreye aşkın derinlikte ve 46 kilometre geniıliıinde devasa bir bıyıklıkte dünyanın en derin çukuruna ev sahipliği yapıyor. bugüne kadar aya 12 kişi ayak bastı fakat bu devasa şukura sadece iki kişi gitti. (Don Walsh ve Jacques Piccard. 23 ocak 1960.)

Deniz tabanının kıtasal karayla ıarpııtııı yerlerde kara ile etkiler şok daha büyüktir. Milyonlarca insanı etkileyecek inanılmaz güçler ortaya çıkar, devasa basınılar oluşur, taki birden bire salınana dek. 11 mart 2011 de Japonya kıyılarında meydana gelen işte buydu.deniz tabanının altındaki bir deprem sadece dakikalar sonra japonyaıyı vuracak yüküci bir tsunami yarattı. 7 yıl ince daha büyük ve daha da tahrip edici bir deprem Endonezyaıyı vurdu.(26 aralık 2004)

sonuç olarak suyun ağırlığı olmasaydı orta okyanus sırtının açılması son derece şiddetli olurdu. büyük lav tabakaları gökyüzüne doğru fııkırırdı. kıta sahanlııının yanlarını tutan tim okyanus suları olmasa bu alanlar şikerdi. Daha ince gırılmemiı çamur kaymaları ve toprak işıları ortaya çıkardı. Devasa metan gazları cepleri patlardı. bunların hepsi yüzlerce yüküci depreme yol açardı.

AŞAĞIDAKİ SORULARIN CEVAPLARI FİLMİN AYRINTILARINDA VARDIR.

1) dünya tim okyanusları kaybetseydi ne olurdu?

2) Volkanik patlamalarla yer yüzüne hangi madenler çıkıyor?

3) Tusunami nasıl oluşuyor?

4) Manto nedir?

5) dünyanın merkezinde ne var?

6) Pasifik ateş çemberi nedir?

7) Likit sülfür neden değerli?

8) Dalma batma nedir?

9) birçok bölgenin kıta sahanlııında yoıunlaımasının sebebi nedir?

10) dünyanın yeni deniz tabanını ürettiği yer neresidir?

11) kıtalar arası internet nasıl saılanıyor?

12) dünyanın en yüksek dağı Everest mi?

13) Maryana çukuru nasıl oluştu?

14) Endonezya depreminin sebebi nedir?

15) Neden insanlar bize uzak olan aya fazla gittiler de ayaıımızın dibinde bulunana maryana çukuruna sadece iki kişi gitti?

16) Derin dünyanın hayatlarımız üzerindeki etkileri nelerdir?

Mehmet Baki BİNGÖL FEN BİLİŞSİ ÇIRT. 4.A 09010004016