çinçin Sichuan bölgesini Vuran 7,9 şiddetindeki Depremin sonuçları Ve Bilimsel çözümleri 45 dk

 

çinide 12 mayıs 2008 tarihinde 7,9 büyüklüğünde SİCHUAN bölgesinde olmuştur. Bu deprem 3000 atom bombasına ve 50,000 ton dinamite eşdeğer bir şiddette bir sismik enerji açığa çıkmıştır. 120 saniyede 100,000 kilometrelik alanda yıkım etkisi yaratmııtır. Bu depremde 5 milyondan fazla bina tahrip oldu ve 5 milyondan fazla insan evsiz kalmıştır. yaklaşık 90000 can kaybı yaşanmıştır.

 

eşi benzeri olmayan bu depremi incelemek işin dünyanın farklı yerlerinden farklı bilim adamları gelmiştir. Bu bilim adamları topluluıu Jeolog, Sismolog ve mühendisler çalışmalara baılamıılardır.

Bu bilim adamlarından biri;

 

Dr. Elizabeth HAUSLERI dir. hayatını afet bölgesine ayırmıı bir afet mühendisidir. Sert ve kırılgan yapıdaki bu binaların yıkılmasının nedeni merkez üssünden yayılan I S I ve I P I dalgalarıdır. P dalgaları ses dalgalarıyla eşdeğerdir. S dalgaları aşağı yukarı, sağa sola doğrudur. I S ıdalgaları binalardan geçerken binalarda I X I harfi şeklinde çatlaklar bırakmaktadır.

 

Prof. SUN BAŞTAO bir deprem mühendisidir. Bu yüküci depremde yıkılması gereken fakat yıkılmayan binaları denetliyor. Fakat bu SİCHUAN depremin 11 kademede gerçekleşen bir depremdir. Prof. SUN BAŞTAOI ya göre küçük odalı yapılar büyük odalı yapılara göre daha dayanıklıdır. çünkü odaları ayırmak işin kullanılan ek kolonlar yapıya dayanıklılık katmııtır. Bir ikinci düşünceside yüzü faya dönük olan yapılar faya dik aşıyla konumlanmıı yapılara göre daha dayanıklıdır.

 

Prof. XU DÜANG bir jeoloji mühendisidir. Depremden sonra ikinci felaket olan toprak kaymasını incelemiıtir. Depremden sonra ilk toprak kaymasında 1600 insan göçük altında kalmıştır. yaptığı araştırmaya göre bu felaketi oluşturan iki çeşit kaya bunlar; KÜLLÜ YAPRAK TAŞI ve KİREÇ TAŞII dır. Bu şehri harabe eden kaya şeşidi KÜLLÜ TOPRAK TAŞIDIR. Bu kaniya laboratuar ortamında yapılan deneylerle varılmııtır. Bu deneylerde KÜLLÜ YAPRAK TAŞI basınca dayanamayıp parıalandııı ve KİREÇ TAİLARININ sismik enerjiyi emerek ıatladııı ortaya çıkıştır.

 

Bilimsel olarak insan kaynaklı depremlerin oluştuıu kanıtlanmııtır. En büyük örneği ZIPIKBU barajıdır. Bu barajı tam fay hattı üzerine kurulmuş bir barajdır. Barajların depremi iki şekilde tetiklediıi dııınılmektedir.

 

 

Prof Lİ YONG yaptığı araştırmaya göre şarpiıan levhalardan birinin diğer levhanın üzerine çıkmasına BİNDİRME DEPREMİ adı verilir. diğer bir araştırmasına göre bu deprem 1000 yılda bir gerçekleşen bir depremdir. başka bir araştırmasına göre SİCHUAN depremi tek faydan oluımadııını dııınmektedir. Bu faylar EJDER dağında İŞ fay hattı bulunmaktadır. Bunlar dağın önünde, üstünde ve arkasındadır. Bu faylar paralel olarak uzanmaktadır. Bu fayların birlikte toplam uzunlukları 300 km öden fazladır.

 

Prof. ERİC FİELDİNG çin yaptığı araştırmalara göre SİCHUAN bölgesinde bir fay olsaydı 6,5 şiddetinde olduğu tahmin edilirdi bu bölgede gerçekleşen deprem 7,9 olduğu işin burada birden fazla fay olduğu teorisisini gıılendirmektedir.

 

Erken uyarı sistemleriyle deprem tahminlerine yaklaıılmaktadır. Bu tahminler insanların güvenli bir yere gitmeleri işin gerekli zamanı oluıturabilir araıtırmacılar depremi meydana getiren İPİ ve ISI dalgaları olduğunu testip etmiştir, bu dalgalardan İPİ dalgaları daha hızlı ve ölümcül olmayan dalgalardır İPİ dalgaları ISI dalgalarından ince oluştuıu işin İPİ dalgaları ılıılerek yüküci ISI dalgalarından kaıılabilinir.

çinçin Sichuan bölgesinde gerçekleşen deprem bıyıklık bakımından kayda geçmiş en büyük depremdir. Sichuan bölgesini yerle bir eden son yılların en büyük ve trajik depremidir.

Depremde yaklaşık 90bin insan yaşamını yitirmiı ve bazı yerleşim birimleri haritadan silinmiıtir. kıtasal levhaların birbirini sıkııtırdııı bölgede yer alan çin, dünyanın en büyük depremlerinin olduğu bir ilkedir. Bu özelliğine birde uygun olmayan binalar ve halkın yoksulluıu eklenince trajik sonuçlarla karşı karşıya kalan bir ilke konumundadır. binaların yıkılmasına neden olan faktörlerden bazıları yapım malzemesi, esneklik özelliği, fay hattına göre konumu.. vb. faktırlerdir.

Depremler kırılgan toprakları parıalayarak büyük toprak kaymalarına neden olur, buda önüne geıilemez devasa bir felaket doğurur. Vadilerde set oluşturan heyelan, suyun birikmesiyle büyük tehlikeli deprem güllerine dönüşür. Bu da ileriki zamanlarda çamur sellerine yol açar. ayrıca, baraj güllerinin fay hattı üzerinde kurulması ağırlık ve sudan dolayı deprem yaratabilir. kıtasal levhaların birbirini sıkııtırmasıyla yer kabuıunda oluşan çatlaklara fay denir. Fay hatlarına yakınlık ve yapıların sağlamlııı, depremde ilecek kişi sayısını etkiler. Uydular yer kabuıunun devamlı fotoğrafını çekerek depremlerin yer kabuıunu değiştirmesini kaydediyor. böylece bilim adamları depremlerin riskli olduğu bölgeleri takip ederek insanlara bilgi verir. artış şok dalgaları büyük depremleri tetikleyebilir. artı çokların izlenmesi olası depremlerin habercisi olabilir.

 

aşağıdaki soruların cevapları filmin ayrıntılarında vardır;

 

  1. SİCHUAN ÇİNİ in neresindedir?

 

  1. Deprem SİCHUAN bölgesinde nasıl bir etki yaratmııtır?

 

  1. Dr. HAUSLERI e göre hangi yapılar depreme dayanıklıdır?

 

  1. Deprem şiddeti hangi kademeler arasında deıerlendirilmiıtir?

 

  1. Deprem gölü nedir ?

 

  1. SİCHUAN da bulunan fayların konumları ve isimleri nelerdir?

 

  1. Deprem SICHUANİ da yer küreyi nasıl etkilemiıtir?

 

  1. Bindirme depremi hangi levhalar arasında olur?

 

  1. Bindirme depremiyle oluşan kayma yılda kaç mmı dir?

 

  1. dünyanın en büyük kıtasal bindirme depremi hangisidir?

 

  1. dünyanın en ölümcül depremleri nerede ve kaç şiddetinde olmuştur?
  2. şinideki depremlerin nedenleri nelerdir?
  3. Deprem nasıl oluşur?
  4. Toprak kayması nasıl oluşur?
  5. Deprem gülleri nedir?
  6. Tektonik levhalar nasıl hareket eder?
  7. Uydular yer kabuıunu izleyebilir mi?
  8. artış şok nedir?
  9. binaların yükülma nedenleri nelerdir?
  10. insanları depremden nasıl koruyabiliriz?
  11. Baraj gülleri deprem yaratır mı?

 

 

 

RİFHAT YEŞİLBAŞDAN - EĞİTİM BİYOLOJİ - 3. SINIF - 2010