�� �������������������������������������������������������������������������in�in Sichuan
B�lgesini Vuran 7,9 �iddetindeki Depremin Sonu�lar� Ve Bilimsel ��z�mleri 45 dk
����� �in�de 12 May�s 2008 tarihinde 7,9
b�y�kl���nde S�CHUAN b�lgesinde olmu�tur. Bu deprem 3000 atom bombas�na ve 50,000
ton dinamite e�de�er bir �iddette bir sismik enerji a���a ��km��t�r. 120
saniyede 100,000 kilometrelik alanda y�k�m etkisi yaratm��t�r. Bu depremde 5
milyondan fazla bina tahrip oldu ve 5 milyondan fazla insan evsiz kalm��t�r.
Yakla��k 90000 can kayb� ya�anm��t�r.
����
E�i benzeri olmayan bu depremi incelemek i�in d�nyan�n farkl� yerlerinden
farkl� bilim adamlar� gelmi�tir. Bu bilim adamlar� toplulu�u Jeolog, Sismolog
ve M�hendisler �al��malara ba�lam��lard�r.
���� ���Bu bilim adamlar�ndan biri;
���� �Dr. Elizabeth
HAUSLER� dir. Hayat�n� afet b�lgesine ay�rm�� bir
afet m�hendisidir. Sert ve k�r�lgan yap�daki bu binalar�n y�k�lmas�n�n nedeni
merkez �ss�nden yay�lan � S � ve � P � dalgalar�d�r. P dalgalar� ses
dalgalar�yla e�de�erdir. S dalgalar� a�a�� yukar�, sa�a sola do�rudur. � S �dalgalar�
binalardan ge�erken binalarda � X � harfi �eklinde �atlaklar b�rakmaktad�r.
����
Prof. SUN BA�TAO bir deprem m�hendisidir. Bu y�k�c� depremde y�k�lmas�
gereken fakat y�k�lmayan binalar� denetliyor.�
Fakat bu S�CHUAN depremin 11 kademede ger�ekle�en bir depremdir. Prof.
SUN BA�TAO� ya g�re k���k odal� yap�lar b�y�k odal� yap�lara g�re daha
dayan�kl�d�r. ��nk� odalar� ay�rmak i�in kullan�lan ek kolonlar yap�ya
dayan�kl�l�k katm��t�r. Bir ikinci d���nceside y�z�
faya d�n�k olan yap�lar faya dik a��yla konumlanm�� yap�lara g�re daha
dayan�kl�d�r.
����
Prof. XU D�ANG bir jeoloji m�hendisidir. Depremden sonra ikinci felaket
olan toprak kaymas�n� incelemi�tir. Depremden sonra ilk toprak kaymas�nda 1600
insan g���k alt�nda kalm��t�r. Yapt��� ara�t�rmaya g�re bu felaketi olu�turan
iki �e�it kaya bunlar; K�LL� YAPRAK TA�I ve K�RE� TA�I� d�r.
Bu �ehri harabe eden kaya �e�idi K�LL� TOPRAK TA�IDIR. Bu kan�ya laboratuar
ortam�nda yap�lan deneylerle var�lm��t�r. Bu deneylerde K�LL� YAPRAK TA�I
bas�nca dayanamay�p par�aland��� ve K�RE� TA�LARININ sismik enerjiyi emerek
�atlad��� ortaya ��k��t�r.
���
Bilimsel olarak insan kaynakl� depremlerin olu�tu�u kan�tlanm��t�r. En
b�y�k �rne�i Z�P�KBU baraj�d�r. Bu baraj� tam fay hatt� �zerine kurulmu� bir
barajd�r. Barajlar�n depremi iki �ekilde tetikledi�i d���n�lmektedir.
���
Prof L� YONG yapt��� ara�t�rmaya g�re �arp��an levhalardan birinin di�er
levhan�n �zerine ��kmas�na B�ND�RME DEPREM� ad� verilir. Di�er bir
ara�t�rmas�na g�re bu deprem 1000 y�lda bir ger�ekle�en bir depremdir. Ba�ka
bir ara�t�rmas�na g�re S�CHUAN depremi tek faydan olu�mad���n� d���nmektedir.
Bu faylar EJDER da��nda �� fay hatt� bulunmaktad�r. Bunlar da��n �n�nde,
�st�nde ve arkas�ndad�r. Bu faylar paralel olarak
uzanmaktad�r. Bu faylar�n birlikte toplam uzunluklar�
��� �Prof. ER�C F�ELD�NG �in yapt��� ara�t�rmalara
g�re S�CHUAN b�lgesinde bir fay olsayd� 6,5 �iddetinde oldu�u tahmin edilirdi
bu b�lgede ger�ekle�en deprem 7,9 oldu�u i�in burada birden fazla fay oldu�u teorisisini g��lendirmektedir.
� ���Erken
uyar� sistemleriyle deprem tahminlerine yakla��lmaktad�r. Bu tahminler
insanlar�n g�venli bir yere gitmeleri i�in gerekli zaman� olu�turabilir
ara�t�rmac�lar depremi meydana getiren �P� ve �S� dalgalar� oldu�unu testip etmi�tir, bu dalgalardan �P� dalgalar� daha h�zl� ve
�l�mc�l olmayan dalgalard�r �P� dalgalar� �S� dalgalar�ndan �nce olu�tu�u i�in
�P� dalgalar� �l��lerek y�k�c� �S� dalgalar�ndan ka��labilinir.
�in�in Sichuan b�lgesinde ger�ekle�en deprem b�y�kl�k bak�m�ndan kayda
ge�mi� en b�y�k depremdir. Sichuan b�lgesini yerle bir eden son y�llar�n en
b�y�k ve trajik depremidir.
Depremde
yakla��k 90bin insan ya�am�n� yitirmi� ve baz� yerle�im birimleri haritadan
silinmi�tir. K�tasal levhalar�n birbirini s�k��t�rd��� b�lgede yer alan �in,
d�nyan�n en b�y�k depremlerinin oldu�u bir �lkedir. Bu �zelli�ine birde uygun
olmayan binalar ve halk�n yoksullu�u eklenince trajik sonu�larla kar��
kar��ya� kalan bir �lke konumundad�r.
Binalar�n y�k�lmas�na neden olan fakt�rlerden baz�lar� yap�m malzemesi,
esneklik �zelli�i, fay hatt�na g�re konumu.. vb. fakt�rlerdir.
Depremler k�r�lgan topraklar� par�alayarak b�y�k toprak
kaymalar�na neden olur, buda �n�ne ge�ilemez devasa bir felaket do�urur.
Vadilerde set olu�turan heyelan, suyun birikmesiyle b�y�k tehlikeli deprem
g�llerine d�n���r. Bu da ileriki zamanlarda �amur sellerine yol a�ar. Ayr�ca,
baraj g�llerinin fay hatt� �zerinde kurulmas� a��rl�k ve sudan dolay� deprem
yaratabilir. K�tasal levhalar�n birbirini s�k��t�rmas�yla yer kabu�unda olu�an
�atlaklara fay denir. Fay hatlar�na yak�nl�k ve yap�lar�n sa�laml���, depremde
�lecek ki�i say�s�n� etkiler. Uydular yer kabu�unun devaml� foto�raf�n� �ekerek
depremlerin yer kabu�unu de�i�tirmesini kaydediyor. B�ylece bilim adamlar�
depremlerin riskli oldu�u b�lgeleri takip ederek insanlara bilgi verir. Art��
�ok dalgalar� b�y�k depremleri tetikleyebilir. Art� �oklar�n izlenmesi olas�
depremlerin habercisi olabilir.
�������
���
��� A�a��daki sorular�n cevaplar� filmin
ayr�nt�lar�nda vard�r;
�� R�FHAT
YE��LBA�DAN� -� E��T�M B�YOLOJ�� -� 3.
SINIF� -�
2010