çelik Amerikan mimarisinin göz bebeği. şok yönlü dayanıklı
ve esnek olan çelik modern dünyanın temel taşı olmuş durumda. gündelik hayatta
temas ettiğimiz birçok maddede yer alıyor. bıçaklar, makaslar, arabalar, gemileri
bunların hepsinin ham maddesi çelik. dünyada her yıl
bir milyar ton çelik üretimi yapılıyor. çeliii bu kadar popüler yapan özelliği
onun hemen hemen her formata uyarlanıyor olabilmesi.
Kimi zaman bir tencerede bir gıda maddesi saklamaya yararken kimi zamanda bir
gökdelenin yapı taşönü oluşturduğunu görüyoruz. diğer elementlerin aksine çelik
doğada bulunmuyor. işte bu nokta da insan faktörı devreye giriyor. çelik demir
elementinin içinde ki karbon atomlarının ayrııtırılması ile ortaya çıkıyor. şok
yüksek sıcaklıklarda eritilen demirden karbonlar ayrııtırılarak elde ediliyor.
Karbon atomlarının ve demir atomlarını birebir olması gerekiyor. Karbon sayısı
fazla olursa kırılgan ve sert; karbon atomları sayısı fazla olursa da yumuşak
ve dayanıksız oluyor.
yeryüzüne
şekil veren çelik dünyanın birçok yerindeki imalathanelerde ıretiliyor. doğadan
toplanan demir rezervleri bu imalathanelere getiriliyor. 1500c kadar ısıtılıp
eritiliyor ve bu eriyen demir sıvı çeliii oluşturuyor. sıvı çelik daha sonra
oksijen banyosuna sokularak içinde ki yabancı maddelerden arındırılıyor.
Evrimleımeye devam eden çelik daha sonra poma denilen
yani pota ocağı metalürjisine aktarılıyor. Burada çeliiin kullanılacaıı yere
göre değişik element ve alaşımlarla zenginleıtiriliyor. Sonra ki işlem ise
çeliie şekil verme; dikim makinelerine getirilen sıvı çelik müşterinin istediği
ebat ve formatta kalıplara dıkılerek soğumaya bırakılıyor. soğuyan çelik
katılaıarak kalibın şeklini alıyor. dayanıklı çelik üretmek işin şok yüksek
sıcaklıklara ihtiyaç vardır. yüksek sıcaklıklarda çelik üretimini yapan ilk
kişi Henry besimoore adında ki bir bilim adamı. Besimoore altı metre uzunluıunda ki bir ocağı alttan oksijen
vererek ısıttı böylelikle demir erirken içinden geçen oksijen sayesinde kısa
sürede 1500c ye kadar çıktı böylelikle çelik üretimi daha da kolaylaıtı. Besimoorenin bu buluşu modern endüstri ile birleıince
eskiden bir haftada üretilen çelik miktarı on beş dakikada ıretilir oldu. Bu durum batı dünyasının alt ve üst yapısını gıılendirip
değiştirmesi işin büyük bir fırsatı doğurdu. çelik rüştüni ilk olarak 1869
yılında yapılan bruklin köprüsü ile ispatladı.
köprüyi jhone agastis rubring yaptı. Dizayn ettiği köprüde ilk kez çelik
kullanıldı ve aıınmasını önlemek işin de çinko banyosu ile galvanize etti.
artık çelik rüştüni ispatlamııtı ve bundan sonra ki batı medeniyetini sisleyen
diğer yapılarda da kullanılmaya başlandı kraister
binası, ikiz kuleler(11eylülde yüküldi), godvay
kemeri, empair stat binası, horst tower
binası vs. bütün bu mimarilerin tamamında çelik kullanıldı. çelik evrimini hiç
tamamlamıyor onun en müthiş özelliği bu sürekli olarak yeniden kullanıma hazır
getirilebilir olması. şimdilerde virjinya
üniversitesinde ki malzeme bilimciler daha dayanıklı ve güçlü çelik ıretmenin
yollarını arıyor. Yani çelik evrimini hiç tamamlamıyor.
aşağıdaki soruların cevapları Filmin
Ayrıntılarında vardır.
1.
çelik nedir?
2.
çelik nasıl ıretilir?
3.
En müthiş mimarilerde neden çelik kullanılır?
4.
çelik üretimini ilk kim başlattı?
5.
çelik neden paslanmıyor?
6.
dünya mimarisine çeliii ilk kim ve hangi yapıyla kattı?
7.
hiçbir kiriş kullanılmadııını bildiğimiz horst tover binasında çelik kullanıldı mı?
8.
çelik tekrar kullanıma müsait mi?
9.
çelik suya dayanıklımıdır deniz altları ve gemilerde
kullanılabilinir mi?
Fatma Aksuz No:08010004027
Fen ve teknoloji öğretmenliii 4. sınıf