Canlıların yaşamları işin Edindikleri yaşamsal Ve Evrimsel değişim Mekanizmalarının çevreleri ile ilişkileri 45 Dakika

kuşlar yüzer, karıncalar köpek balığı gibi ısırır. Burada saç kalabilme boyuta, biçime hatta süper güçlere bağlıdır. olağan üstü dolanımlı hayvanlar karşı karşıya geldikleri zaman şok ilginç dakikalar yağanır. yılanla havalanıp uçar, dil ağızdan görünmez bir hızla fırlar. Ayaklar su üstünde yırır. Timsahlar dişli torpilere dönüşür ve son olarak kaplanların müthiş gücüyle karıılaıırız.

Orta amerikaının tropikal yağmur ormanlarındaki morfo kelebeii bazen güneşli alanlarda uçarak, ağaçlardan aşağıya düşen yiyecekleri aramayı başlar. AŞ bir kertenkele morfo kelebeıinin parlak kanatlarını fark eder. Bu kertenkelenin su üzerinde yırımesi bilinen tim fiziksel kuralları geçersiz kilar. Mavi morfo bu kanatları kullanarak savunma yapabilir. uçarak kaiması en iyi savunmasıdır. Ama ıaıırtmaca yapıp yanardöner kanatlarını kullanarak avcının dikkatini dağıtır. aslında kanatları mavi değildir. Bu n yarattığı bir yanılgıdır. balık sırtı gırınımındeki pullar sadece mavi yansıtır. aslında kahverengisidir ve kanatlarında göze benzeyen işaretlerle kaplıdır. gözler onun daha büyük gırınmesine neden olur. Morfoyu suyun kenarındaki yiyecekler cezp eder. Fakat çoğu kertenkele morfoyu yakalayamaz. Ama öyle bir kertenkele var ki dans kertenkelenin benzersiz bacak ve ayak hareketi ile başlıyor. geniş perdeli ayağı suya her deıdiıinde sıvıyı sağlam bir zemine çevirir. ayağı suya daldııında bir hava kesesi oluşturuyor. Bu da kertenkelenin batmasını ünlüyor. Bu dengeyi sağlarken kertenkelenin her ayağı hafifıe dışa döner. tıpkı pedal çevirir gibi. Ama pedal çevirmeyi bırakırsa kertenkele suya batıyor ve yolun devamını suda yüzerek devam etmek zorunda kalıyor. Dev kertenkele morfo kelebeıine yaklaııyor ve onu kapıyor.

Aıaıların üzerinde gerçekleşen mucizevi hareketler görünmeye değer. dünyada ki hayvan tırlerinin %50 si burada yaşar. Hareket ustası olan uzun bacaklı örümcek maymunu ağaçlardaki yaşama uyum sağlar. 45m uzunlukta yapılan bu tel cambazlııı eyleme uygun beden yapısı gerektiriyor ve maymun olimpiyat oyuncusuna dönüşüyor. Bu hareketin adı dallanmadır. Ormanda kollarını kullanarak ilerler. 10m aralıklı ağaçlar üzerinde bile atlayabiliyorlar. Maymun kol ve bacak oranı bizimkinden farklı olarak birbirine eşit uzunluktadır. hünerli kuyruıu beşinci bir el gibi çalışır. UÇ kısmında parmaıa benzeyen yapılar bulunur. Omuz eklemleri dönmeyi sağlayacak şekilde yuvarlaktır. serbestie dınebilen bilekler ve kancaya benzeyen eller; sallanırken akrobatiktir.

Madakaskarın tropik ormanları dünyada ki bukalemun tırlerinin yarısını bulundurur. Bunlara canlı renkteki panter de dahildir. Bukalemunun bu türü şok yavaştır. Dile benzeyen ve kıskaç gibi yakalayan ayakları ve kavrama yeteneği sağlayan kuyruıu ağaçlar üzerindeki yavaş yavaş dengeli bir şekilde hareket etmesini sağlar. diğer sürüngenlerden farkı gözleridir. Her bir göz tek tek etrafına odaklanır ve dairesel olarak döner. Kendi çevresinde 360 derece dınebilmektedir. avını asla kovalamaz. Ona yandan yaklaıır ve başını yavaş yavaş oynatır. Aradaki mesafeyi ölçmek işin gözleri aynı anda odaklanıyor ve dil harekete geçiyor. 20 mil saniye içinde bütün iş bitiyor. Dilinde kallojen bir doku vardır. Dilini yaydan çıkan bir ok gibi fırlatır. Geriye ıekilebilen dilin boyu bukalemunun tim bedeninden daha uzundur. Dilin ucu bezbol eldiveni gibi yakalar ve jet hızıyla alır.

balık kartalı su ve havada hareket edebilen havacı ve denizci özelliğini birleıtirmiıtir. dünyanın en büyük ve güçlü yırtıcılardan olan bu kuş; kanat aşıklııı 2 metre, insanınkinden birkaç kat keskin giren gözü ve bazı ayılarını yarısı boyunda keskin pençeleri vardır. Bazen yüzeyde avlanabilir. birkaç saniyede saldırır ve avını kapar. balık kartalı suya dalıııyla ünlüdir. Bir balık girdiğinde onun tepesinde uçar. gözleri sudaki kırılmanın yanılgısını en aza indirir. Nerdeyse dikey olarak dalar, bacakları yüzeye değmeden ince iyice kıvrılır ve pençeler suya dalar. kanatları suyu geıirmez. Bir başka başarısı da helikopter gibi geriden geriye havalanır. Bu başarının anahtarı göğüs kısmında bulunan uçuş kasları ve İVİ biçimindeki kanatlarıdır. kanatları hava akımını sağlar. ayağındaki pullar ona kavramayı sağlar. diğer kuşlardan farklı olarak dış toynaıı ters döner, iki ın iki arka toynaıı ile yakalar.

Sinek kuşu saniyede 50 kez kanat çırpar. öyle hızlıdır ki bu sayede havada kalır. Bitkilerin nektarı ile beslenir.

böcekler biçim açısından çeşitlilik taşırlar. Yaprak kesen bu karıncalar kendi aıırlıklarının on katı yük taııyarak süper güçlüdir. ağır yükleri çenelerindeki kaslar ile taşırlar. çenelerinin köpek balıklarındakinden daha güçlü, göz körpma süresinden 1300 defa hızlı hareket ederler. Kendi aıırlıklarının 300 katı kadar güce sahiptir. çene gücü o kadar fazla ki sert bir zemine çarptııı zaman yay gibi yerden zıplar.

doğada en büyük çeneye sahip olan timsahtır. kiba kıyısında 600 e yakın timsah yaşadığı dııınılmektedir. Boyu dört metreden fazla, ağırlığı 135 kilo, kuyruklarını sağa sola hareket etme yeteneğine sahiptir. 66 tane dişi vardır. Kemik kıracak kadar güçlüdir. Av hazırlık yakalanırsa 40 km bir hızla saldırıya geçer. Sudayken bile ağaçlar üzerine bile saldırabilir. Keskin burnuyla ağaçtaki hayvanları yakalayabilir. Bunu kuyruk omurlarındaki kaslar sayesinde yapar. Bu sayede dişli bir torpidoya dönüşür.

ağaç yılanı avcısından uçma yeteneği yani fırlama tekniii ile kurtulur. Fırladıktan sonra havayı işine alır, bedenini geniıletir ve hava direncini arttırır. Bedeni uçuş sırasında bir kurdele gibi yassılaıır. Denge sağlamak işin kuyruıunu yukarı doğru tutup yüzer gibi yapar.

doğa savunma amaçlı kırmızı gizli ağaç kurbağasına teknikler saılamııtır. ilk olarak peşindeki hayvanı kandırarak zehirli kurbağa şeklinde gözükir. Tehlike karşısında ağaç kurbağası parlak kırmızı gözlerini açarak yanlardaki parlak mavi renkleri gösterir ve bir an işin avcıyı çağırtıp kaşar.

Geceleri orman hayvanlarının kaıabilmesi sesler ile avcilarını tanır. Yarasa, kanatlara sahip tek memelidir. kurbağa yiyen yarasa kulakları ile dinlemeye yakalar. Yarasalar arazide yankılanmak üzere ses dalgaları gönderir. Orta kulaktaki bir kas her titreşimde eş zamanlı olarak kulak zarinı harekete geçirir. Yarasa yanköyı duyar. Ses bir yere ıarptııında geri döner. böylece yarada hiçbir yere çarpmadan uçar ve avını yakalar. dişilerini cezp etmek işin ses çıkaran Meksika kurbağaları yarasalar tarafından fark edilir. Yarasa yer çekimi ile aşağıya iner, avını havadayken yakalar ve yer.

boşa yılanları çatallı dilleri ile ünlüdir. ikiye bilinmii dili onun iki boyutlu koku almasını sağlar. şimşek kadar hızlıdır. Zehirli değildir fakat zehirli yılanlar arasında en uzun dişlere sahiptir. Bu keskin dişleri saldırıda ilk silah olarak kullanır ve boşarak işini sağlama alır.

Kaplan kedi tırleri içinde en büyüii, sıratli, beklenmedik bir anda gerçekleşen güçlü sıırayııı ani ve hızlı olduğundan fark edilmesi zordur. 10 metrelik mesafeyi 1 saniyeden kısa süreyle açıyor. Bu hız köprücük kemiii ile ilgilidir. güçlüdir, sadece kasa başlı olıthiıarak harekete eder ve daha büyük adım atar. Filin üzerine bile sıırayabilir. 10 metreden daha fazla yükseie sığrar. Arka ayakları ın ayaklarından daha hızlıdır. çeneleri şok hızlıdır. 10 cm dişleri ile avını boynundan ısırır ve boşar. Her şey saniyeler içinde olur.

ölümle yaşam arasında kısacık zaman vardır. doğa her canlının hayatını sırdırebilmesi işin müthiş donanımlara sahiptir.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1. doğada yaşam işin verilen savaşta hayvanlarda görülen ilginç donanımlar nelerdir?

2. Morfo kelebeıinin avcısını yanıltmak işin yaptığı savunma mekanizmaları nelerdir?

3. Kertenkelenin tim fiziksel kuralları geçersiz kılan özelliği nedir?

4. Uzun bacaklı örümcek maymunun morfolojik özellikleri ve insanlardan farklı yönü nedir?

5. canlı renkte olan panter bukalemunun ilginç olan özellikleri nelerdir?

6. balık kartalının avını yakalaması ve vücut yapısı hakkında bilgi veriniz?

7. karıncaların olağan üstü özellikleri nelerdir?

8. Timsah avını nasıl yakalar ve vücut yapısı nasıldır?

9. ağaç yılanı avcısından nasıl kurtulur?

10. ağaç yılanı havada uıabilmeyi nasıl yapar?

11. Yarasalar avını nasıl hisseder?

12. Yarasalar geceleri gıremedikleri halde nasıl çarpmadan ilerler?

13. boşa yılanları avını nasıl etkisiz hale getirir?

14. kaplanın gizemli güçleri nelerdir?

Figen ÜLKER EĞİTİM BİYOLOJİ 3. SINIF 2010