Ay olmasaydı dünyamız nasıl Olurdu? Ay'siz dünya

Ay dünya işin şok önemlidir. Ay dünyaıyı dengede tutacak kadar büyük ve yakındır. Fakat Ay büyük bir hızla dünyaıdan uzaklaımaktadır. eğer Ay dünyaıyı dengeleyemeyecek kadar uzaklaıırsa dünya çeşitli felaketlere yol açacak şekilde yuvarlanacaktır. aşırı ısı suyun buharlaımasına ve buzların çözülmesine, okyanus sularının yıkselmesine, kuşaklar boyu süren toz fırtınalarıyla kasırgaların yaıanmasına neden olur, çoğu yaşam biçimleri varlığını sırdıremez

Bilim adamları son 40 yıldır ayşin hareketlerini izleyip dünyaıdan uzaklaıtııını doıruluyorlar. ayşin hareketlerini de Ay tarama lazeri sayesinde gızlemleyip sonuçlar çıkarıyorlar.

ayıla dünya arasında karşılıklı bir çekim gücü vardır. Bu ilişkinin temel anahtarı da yer çekimidir. kitle ne kadar büyük ve yakın olursa çekim gücü arttığı işin ayıla dünya arasında da güçlü bir çekim olduğu sıylenebilir. Ay dünyaıdan uzaklaımaya devam ettikie bu çekim kuvveti gittikçe azalacaktır ve ayşin çekim gücü dünyaıyı korumadııından felaketler meydana gelecektir.

ayşin dünya üzerinde koruyucu bir etkisi de vardır. Bizi meteorlardan ve asteroitlerden korur. 274 km büyüklüğündeki asteroitler dünyaıya ıarpsaydı dünya işin ölümcül sonuçlara neden olabilirdi. çünkü meteorların %15ıi kadar bir meteor dünyaıya diğerse 1 milyar insanın ılmesine sebep olabilir, okyanusa da dışse milyonlarca insanı ıldırebilir.

Gelgitler yardımıyla dünyaının önceden hızlı dindışı kanısına varıyorlar. dünyaının hızlı dindışı zamanlarda 1 yılda daha fazla gün olduğunu söylüyorlar. 4,5 milyar yıl ince dünyaının 4 kez hızlı dindışı ve zamanların hızla geçtiği kayırlardan çıkarılan sonuçlardır ve günlerin daha kısa olduğu bilim adamları tarafından söyleniyor. 1 günün 6 saate eşit olduğu ve dünyaının ekseninin 10⁰ bir eşime sahip olduğu söyleniyor. Ay 4 milyar yıl içinde bu şartları değiştirmii. Buda eskiden ayşin dünyaıya daha yakın olduğu ve çekim gücünün daha etkili olduğunun göstergesidir.

ayşin gelgitleri 4 kat hızlı oluıturması dünyaının okyanuslarının ortaya çıkmasına ve gelgitlerin sırtınmeleri de dünyaının dönmesinin yavaılamasına neden olmuştur. Sular ileri geri hareket ettiğinde sırtınme yaratır buda dünyaının hareketini yavaılatır. Takip eden 3 milyar yıl içinde gelgit sırtınmeleriyle günler 18 saate kadar uzadı, yarım milyar yıl sonra 22 saat oldu. Her yüzyılda 1 saniye eklenerek sonunda 24 saate ulaştı.

ayça baktııımız zaman onun hep bize dönük olan yüzünü görüriz. Bunun nedeni ise dünyaıyla ayşin eş zamanlılık ilişkisi içinde bulunmasıdır. çekim açısından da Ay bir bakıma sabitlenmiı gibidir. Hep aynı yüzü dünyaıya bakar. çünkü dünya ve Ay sistemi çekim açısından birbirine sıkıca bağlıdır.

Ay dünyaıdan uzaklaımaya devam ederken günler uzayacak, mevsim dengeleri bozulacak ve sonuçta Dınyaıdaki yaşam zarar girecek. Son 4,5 milyar yıl içinde Ay ana gezegen olan dünyaıyı korumak işin görev yaptı. Ona sabit bir eksen yarattı.

dünya ve Mars birçok ortak özelliie sahiptir. ikisi de aynı dönemde meydana gelmiş ve benzer kaya malzemesinden oluşmuştur. marsıın kırmızı rengi dünyaının her yerinde bulunan hematit ve demir karışımının bir ürünüdir. dünya gibi onunda buzulları vardır. marsıın ekseni 25⁰ eğimlidir. dünyaıdan 1.5⁰ fazla ve Mars ekseni etrafında düzenli salınır. Ancak marsıın salınımları şok daha şiddetlidir. salınımı 60⁰ ulaşmakta ve sert iklimler yaratarak gezegeni yağanmaz hale gelmektedir. Bunun nedeni marsıın aylarından hiçbirinin onu dengeleyecek kadar büyük olmamasıdır. Zaten marsıın ayları ana gezegenden koparak meydana gelmemiıtir. Hepsi yanından geçerken marsıın çekimine kapılan uydulardır. Bu yüzden de çekim güçleri bizim ayimıza göre şok daha azdır.

1.5 milyar yıl sonra Ay bizden uzakta olacağı işin jipiter dünyaıyı ele geıirecektir. çünkü ayşin koruması olmazsa dünya jipiter gibi büyük gezegenin çekim gücüne karşı savunmasız kalacaktır. En kötü senaryo ise dünyaının 90⁰ yana yatacak olmasıdır. böyle olursa kutuplardan biri güneşie dönecektir. Kutuplardaki buzullar 6 ayda bir eriyip yeniden oluşacaktır.

kıyamet günü farklı olacaktır. dünyaının kaderini güneş etkileyecektir. 5 milyar yıl içinde güneş içindeki hidrojen atomlarını yakıp tıketecek ve geniılemeye başlayacaktır. güneş dünyaıyı kaplayacak kadar şiimeye devam edecektir. O zaman dünya-Ay sistemi diye bir şey kalmayacaktır. güneş sisteminin ölümü güneşiin kendi yaşam süreciyle bağlantılı olacak.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1-ayşin dünyaıdan ne kadar uzaklaıtııını ölçmek işin nasıl bir yol izleniyor?

2-dünyaının kaç derecelik bir eşimi vardır?

3-ayşin doğuşu ne kadar sırmııtır?

4-Dinozorlar nasıl yanmııtır?

5-ayşin çekim gücü dünyaının sabit eksenine ne kadar süredir destek vermektedir?

6-dünya ve marsıın ortak özellikleri nelerdir?

7-Mineral topların Dınyaıdaki oluşumu nasıldır?

8-dünya 90⁰ yana yatarsa nasıl bir olay ortaya çıkar?

9-ayça baktııımızı zaman onun hep bize dönük olan yüzünü görüriz. Bunun nedeni nedir?

10-dünyaının geleceğine dair ipuılarını hangi gezegenden bulabiliriz?

11-marsıın kırmızı rengi hangi elementlerin karıımıdır?

12-Bilim adamları kaç yıldır ayşin hareketlerini izlemektedir?

13-Venısıte yaşam var midir?

14-günler 22 saatten 24 saate nasıl ulaştı?

Didem TURHAN

Fen Bilgisi çırt. 4. sınıf / 013