AYIN OLUŞUMU VE YÜZEYİ

Hem şok yakın hem de şok uzak. Binlerce yıldır insanoğlu huzuru ondan buluyor. Yolcular yönlerini onunla saptıyor, denizcilerin vazgeçilmez pusulası, bazı insanlar işin tanrı bile sayılıyor. insanoğlunun ayak bastııı tek yabancı cisim AY. dünyaının tek bir ayı var ama bu şok özel bir ay. ayimız ya da Romalıların LUNA dediği uydumuz boyutları bakımından birçok özelliie sahip. Bizim uydumuz başlı olduğu gezegenlere göre en bıyıııdır. Ay dünyanın dörtte biri kadardır. Ay bir atmosfere sahip değil bu yüzden ses dalgalarını taşıyacak bir ortama sahip değildir. Ay da atmosferin bulunmaması güneş ni yansıtacak moleküllerinde olmaması anlamına geliyor. Bu yüzden gökyüzü sürekli siyah .Ay yüzeyi manzarayı canlandıracak şok az özelliie sahiptir. Ay yüzeyi tek renklidir. ayın yüzeyinde bulunan kayalar kahverengi ve gri renktedir. güneşe bakan yönde olan kayaların renkleri daha sıcaktır. diğer tarafta ayın karanlık yüzeyinde olan kayalar ise grimsi ve soğuk tonlar taşır. Ayda ısı değişimi şok yüksektir. gün ortasında 270 derece iken, gece -240 dereceye kadar dııebiliyor ısı. Ay da tektonik hareketlilik yoktur, yüzey hareketsizdir. dağlara rastlanır. Bunun nedeni havzalara düşen meteorlardır. dünya atmosferine girerken yanan ve kayan yıldız olarak adlandırdııımız küçük meteorlar, ayda atmosfer olmadığı işin direkt olarak yüzeye diğer. sürekli ay yüzeyine düşen bu meteorlar regolit denen çakılları oluşturuyorlar ve dev bir toz irintisini oluşturuyorlar. Aya geçmişte büyük meteorlarda çarptı. Bu dev meteorlar ay yızeyindeki devasa kraterlerin oluşmasına sebep oldu.

15 bin yıl ince insanoğlu ayı ışık kaynağı olarak girdi. Pusula olarak kullandı. Takvim olarak kullandı. Bir lunar dingide 29 gün bulunmaktadır. Bunun işin bir şok uygarlık lunar yani ay takvimini kullanmaya yeılemiıtir. Astronomlar ayın dünya üzerinde etkisi olduğunu gızlemlemiılerdir.Ay okyanuslarda yaşanan gel-git olaylarının oluşması ayın çekim gücünden kaynaklandığını gızlemlemiıtir.Ay dünyanın iklimini düzenlemeye de yardımcı oluyor.ayın çekimi dünyanın eksenindeki dönüş açısının sabit kalmasını sağlar.Bu aşı sayesinde dünyanın güneşin etrafında dönmesiyle sadece bir değil dört mevsim yaşıyoruz.

M.I. 455 yılında yunanlı filozof Anaksagoras ayın dünyadan kopan bir kaya kitlesi olduğunu fikrini ortaya attı.O dönemdeki diğer filozoflar ayın bir tanrı veya dev bir alev topu olduğu kanısındaydılar.1609 yılında Galile ayın ayrıntılı bir haritasını çıkararak ayın ne bir tanrı ne de bir alev topu olmadığını kanıtladı. Bir kaya kıtlesinden oluştuğunu açıkladı.1873 yılında ayın oluşumu ve geçmişi hakkında bilime dayalı ilk belgeler açıklandı. Bu bilgiler fransız astronom olan Edwar Roshe tarafından açıklandı; Roshe, koagrasyon teorisini ortaya attı. Bu teoride dünya ile ayın aynı anda ve aynı maddelerden oluştuğunu söylemiştir. Rosheınin döneminde gezegenlerin sıcak gaz kitlelerinden oluştuıu söyleniyordu. Rosheınin bu teorisinde ki en büyük fark ayda dünyaya göre daha az demir cevherinin bulunduğunun sıylenmesiydi bu kanıtla roshenin teorisi kabul edilmiyordu.

1878 yılında George Darwin ayın orjin bilinme teorisiyle aııklanabileceıini söyledi.Bu teori 95 yıl sonra astronotların aya ayak basmalarına kadar aııklanamadı. Darwin teorisinin en mantıklı açıklaması dünya dönerken dünyadan kopan eriçin dine dine soıuduıunu ve sonunda dünyanın yörüngesine oturduğunu söylemiştir. Bu fikir yıllarca tartıııldıktan sonra kabul gürülmedi.

1909 yılında T.J.See hem koagrasyon hemde bilinme teorisini inceledi.Bu incelemeler sonunda zaft teorisini ortaya attı.Bu teoride ay güneş sisteminin başka bir yerinde oluştu.dünyaya yaklaıınca onun etkisine girerek orda kaldı.Bu teoride yeterli gürülmedi çünkü dünyanın ayı tutabilecek kadar yeterli bir çekim kuvvetinin olmamasıydı.

20 Temmuz 1969öda abdili astronotlar ilk kez ayın yüzeyine adım attı.Astronomlar aydan 22 kg ay taşı,toprak ve regolit getirdiler.Toprak ve regolit örnekleri incelendiıinde dünya üzerindeki bazı taslarla aynı oldukları gızlenmiıtir.

1972 yılında Hartmann ve Davis tarafından bir bilgisayar programı geliıtirildi. Bu program akresyon teorisini açıklamak işin yazılmıştı. Hartmann ve Davis dünyanın çevresinde başka gezegenlerin olup olmadığını araştırmaya başladılar. Bunun sonucunda Hartmamnn dev şarpiıma teorisini ortaya attı.Bu teoride 4,5 milyar yıl ince dünyaya mars büyüklüğünde bir gezegenle çarpıştı ve dünya dönmeye başladı.Kopan parçalardan bir tanesi tekrar dünyaya çarptı ve dünya yuvarlak halini aldı.dünya etrafında dönen parçalar daha soıuyarak ayı oluşturdular.Bu teoriye göre ay dünyadan kopan parçalardan oluşmuş.

1984öte hawaiide yapılan ay konferansında dev şarpiıma teorisi kabul edildi ve ayın bu teoriyle oluştuıu kabul edilmiştir.

AŞAĞIDAKİ SORULARIN CEVAPLARI FİLMİN AYRINTILARINDA VARDIR.

1)Eski çağlarda insanoğlu aya hangi ismi vermiştir?

2)ayın yüzeyinde ki ısı değişimi nasıldır?

3)Ayda giyilen uzay giysinin özellikleri nelerdir?

4)Ayda atmosferinin olmasının sonuçları nelerdir?

5)Ay yüzeyine düşen küçük tailara ne denir?

6)Ay yüzeyinde devasa kraterlerin oluçma sebebi nedir?

7)Eski çağlarda insanoğlu ayı nasıl kullandı?

8)birçok uygarlııın ay (lunar) takvimini kullanmasının sebebi nedir?

9)dünya üzerinde okyanuslarda meydana gelen gel-git olaylarının sebebi nedir?

10)ayın çekim kuvvetiyle dünyada ne gibi değişikler oluyor?

11)Edwar Rosheınin Koagrasyon teorisi nedir?

12)Thomas J.See Inin Zaft teorisi nedir?

13)insanoğlu aya ilk defa ne zaman ayak basmııtır?

14)Ay hakkında ilk belgeler ne zaman ve kim tarafından aııklanmııtır?

15)hartmannıın dev şarpiıma teorisi nedir?

16)Aya Nasa tarafından kalıcı bir is kurulmasının sebebi nedir?

ÖMER FARUK ŞİMŞEK EĞİTİM FAKÜLTESİ, FEN BİLGİSİ 4\A 09010004010