ayıların Evrimi 47 dk

Hayatta kalmayla ilgili şaşırtıcı her şey dünya gezegeninde yaşayan bir yaratııın vücudunda ıekilleniyor. vahşice değişen habitatlara adapte olmuş ve evrim geıirerek hayvanlar ilemine özgü silahlar geliıtirmiı bir hayvan. En büyük avantajı kemikleri paramparça eden ısırııı, bu gizemli yaratık aşırı iklim değişikliklerinin acımasız rakiplerin ve en ölümcül tehditlerin üstesinden gelerek evrimin nihai varislerinden biri olarak karşımıza ııkmaktadır. 45 bin yıl ince Kuzey Amerika geniş çayırların hıkim olduğu bir arazi. Bu dünya gezegeninde en fazla korkulan etoburlardan biri kısa yüzli dev ayının ağırlığı neredeyse küçük bir abranın ki kadar. Bilim adamları yıllar boyunca onun en mükemmel bir avcı olduğuna inandılar. ilk paleontoloklar, onun müthiş bir koşucu olduğunu düşünürler. Bu yüksek hızlara sahip, uzun adımlarıyla şok hızlı hareket eden bizonları ve mamakları kovalayabilen inanılmaz bir avcı, ama gelmiş geçmiş en büyük ayının nesli tikeniyor. Bunun en yakın akrabaları olan daha küçük ayılarsa nesillerini sürdürmekle kalmayıp gezegenin dört bir yanına yayılıyorlar. Bu dev ayıların çeşitliliii ile boy ılıııebilecek şok az sayıda hayvan türü vardır. Et, bitki ve hatta böcek yiyerek bile hayatta kalabilirler. Olabildiıine farklı habitatlarda yaşarlar. Hindistandaki sıcak az tropikal alanlardan kutupların buzlu bölgelerine kadar yaşarlar. Paleontoloklar insanoğlunun doğaya hikmetme macerasında ayıların ürkütici bir rakip olarak ortaya ııktııını keıfettiler Buna rağmen en ürkütici olanların nesli tikendi.

ayı evriminin gizemi 20 milyon yıl öncesinde orta avrupada başlıyor. dünya bu gün olduğundan daha sıcak ve ormanlarla örtülü durumdaydı. insanoğlunun yükselişi hala milyonlarca yıl uzaktadır. ilk ayı sadece bir tilki tariyeri boyutunda, kendini hayatta kalabilmeye adamıı etobur atalarının soyundan gelmiyor. Ancak kara hiç te güvenli sayılmıyor. ayı, burada köpekler, sırtlanlar, kedilerle rekabet durumdadır. Rakipleri onun aıaıların üstünden kalmasını zorlamııtır. Otobur bir hayvan ağacın tepesinde nasıl hayatta kalabiliyor. Hangi genetik x faktörı köpeçe benzeyen küçük bir yaratııı bu gün bildiğimiz ayılara dönüştürir. Cambridge üniversitesinde görev yapan Doktor Anjali Gaswami memelilerin evrimi konusunda bir uzman modem bir ayının kafatasına kaplan gibi bir başka tipik bir etoburunkiyle karıılaıtırarak tim ayıların atasünın torunlarına aktardııı gizli hediyeyi açığa çıkarıyor. Daha standart bir etobura örneğin bir kaplana baktığımızda jilete benzeyen küçük az azı dişlerine sahip olduğunu, bunların jilete benzeyen alt azı dişleriyle kapandııını görüriz. Bu dişler et kesme amacıyla gelişmiş bir kesme hareketi gerçekleştirir. Yani diş yapıları öğütmeye elverişli şekilde gelişmiştir. ayılar hem kesici hem de öğütici dişlere sahip oldukları işin etin yanı sıra bitkiyle de beslenirler. ilk ayılar işin kritik öneme sahip olan bu dişler onların ağacın tepesinde yerdeki yırtıcı hayvanlardan korunurken beslenmelerine olanak sağlıyor. ilk ayının tim torunlarına aktardııı en önemli özellik diş esnekliıidir.

Daha sonra ilimle beraber ilk ayıların şansları da çarpıcı biçimde değişiyor.14 milyon yıl ince sıcaklıklar şiddetle düşmeye başlıyor. soğuk hava az tropikal ormanları yok ediyor. ağaçlarda yaşayan ilk ayının çimenlik dünyaya bir şekilde alışması gerıekleıiyor. 14 milyon yıl ince ilk ayının soyundan gelen iki türün dünyanın dört bir yanına yayılmaya başlıyor.

Dev ayının atasü, kısa yüzli dev ayıya dönüşecek olan bir ayı türü, kısa yüzli küçük bir ayı oluyor. Orman habitatının yok olmasıyla yiyecek aramaya başlıyor. Ancak fosil kayıtları şaşırtıcı bir durumu ortaya koyuyor. güney amerikaıda yaşadıklarını gösteriyor. Bu gün beling denizi olarak bilinen 90 km lik bir suyolu Avrasyaıyı Kuzey amerikaıdan ayırıyor. 14 milyon yıl ince basılan ani soğuk kutup bölgesindeki suların donmasına neden oluyor. Buz dünya gezegenini derinden etkiliyor. Normalde okyanusla akan su kutuplarda donup kalıyor. Bu dünya çapında deniz seviyelerinin çarpıcı derecede düşmesine neden oluyor. Birden bire denizlerin ortasında karalar yükselmeye başlıyor. günümüz alaskası ile doğu Sibirya arasında bölge ortaya çıkıyor. Berinciya ya da bering köprüsü olarak bilinen bu kara kuzeyden güneye doğru 1600 km boyunca uzanarak Asya ile kuzey amerikaıyı birbirine başlıyor. Berinciya ya da bering köprüsü bitkilerin, hayvanların ve insanların eski dünya ile yenidünya arsında gidip geleceği bir geçit olarak giriyor. ayılar bu köprüyi kullanarak asyaıdan kuzey ameri kaya geçti. Yani ayı evrimi burada gerçekleşti. Sonraki binlerce yıl içinde sıcaklık yeniden yükseliyor. Kutuplardaki buz eriyor ve Berinciya yeniden sular altında kalıyor. kısa yüzli ayı yeni dizliklere adapte olmak zorunda yoksa dünyada kısıtlanır. dizliklere adapte olmak zorunda yoksa yok olma riskiyle karşı karşıya kalır.

soğuk bir akıntı antartikayı tehcir ederek sıcak akıntılardan etkilenmesine sebep oluyor. Kuzey Amerika güney Amerika ile birleıiyor. Bu, Atlantik okyanusun pasifik okyanusundan ayrılmasına sebep oluyor. Kutupta kalıcı buzullar oluşuyor. Buzul şaşı yüzlerce türün yok olmasına neden oluyor. kılıç dişli kaplan, yönlü mamut ve tembel ayı yeryüzünden siliniyor. Sadece en güçlü olan ve en iyi adapte olan hayatta kalabilecek. Ancak bütün ayı tırleri buzul çağını atlatmayacak. tim ayıların atasü olan 20 milyon yıl öncesinin ilk ayısı bu dönemde en az İŞ farklı ayı türünin ortaya çıkmasına yol açıyor. kısa yüzli ayı Kuzey amerikaıda kalıyor. Siyah ayı ve boz ayının atasü Avrasyaıda, antik panda soğuıu atlatmak işin olağan üstü bir gelişim bir kıtada oluşuyor. ilk ince panda siyah Beyaza dönüşüyor. Bilim adamları bunun kar ve kayaların arsında gizlenme amaçlı olduğunu düşünüyorlar. Ot kaynakları tıkendiıinde panda aılııın üstesinden gelmek işin basit ama bir o kadar da dihice bir çözüm geliıtiriyor. 2 milyon yıl öncesinin çininde potansiyel bir besin kaynağı olarak bambu buluyor. Etrafta bu bitkiden bol miktarda var. Ancak panda bir etobur ve bir engel daha var. Panda bu dayanıklı ve sert bitkiyi tutamıyor. pandanın pençeleri av yakalamak işin tasarlanmıı bitki yemek işin değil. Ancak açlık evrimi geıirmeye en önemli etkenlerden biridir. pandanın 5 tırnaıı var ancak bu tırnaklar ince bir bambuyu tutmak işin elverişli değil evrimin bu duruma karşılık vermek işin tırnakların altındaki kemikten faydalanıyor. Kemik pençedeki 5 tırnaıa karşı koyan bir kuvvet görevi giren bir timseie dönüşüyor. Bu tümsek pandanın baıparmaıı olarak görev giriyor. Bu başparmak pandanın bambuyu tutmasını ve koparmasına sebep oluyor. artık pandanın ezici şenesi ve öğütici dişleri görevini yerine getirmektedir. Panda yiyecek üstesinden geliyor.

iki milyon yıl ince hindistanın ılıman ormanlarında adapte olan ayılar ağız ve dişler oluıturmaya başlıyor. Uzun bir dil ve daha büyük hareketli bir burun oluşturuyor ve ilk kesici dişlerini de kaybediyor. böylece ünlü ayı ısırııını da feda ediyor. Ve artık yeni bir tire dönüşüyor. Tembel ayı bu tır evrim geıirerek ağzındaki tuhaf gereçleri geliıtiriyor. Tembel ayı karınca ve ağaçlarla besleniyor. Uzun burnu sayesinde karınca yuvası ve tepesinde vakum görevi giriyor. Burun deliii sayesinde termitleri ve karıncaları çekiyor.

Bir başka ayı da grileıerek soğuk havaya adapte oluyor. leşleri parçalamak işin dişleri geliıiyor. Bu dişleriyle kemiii parıalayıp iliçi yiyebiliyor. Buzul şaşı hala devam ederken kısa yüzli ayı dünyaya ayak basan en büyük ayı olarak biliniyor. 900 kiloluk ağırlığı ve iki ayak üzerinde durduıunda 3m den daha uzun olabiliyor. Saatte 20 km hızla koıabiliyor. Alnının ortasındaki koku alma duyusu bıyıyerek leşlerin kokusunu 10 km uzaklıktan alabiliyor. Evrimin en müthiş ayısı olarak bilinir. dizliklerde et bulma rekabeti olduğu işin vücut yapısı büyüyor. Aslan kurt gibi hayvanlardan korunması işin de öyle. Kendilerini korumak ve yiyecek bulmak işin kocaman olmak zorundadır. soğuk olan hava Asya ile Alaska arasındaki suyu dondurarak bir köprü oluşturuyor. Berinciya geri dönüyor. Kahverengi ve boz ayılar bu köprüyle kısa yüzli ayının olduğu tarafa yerleıiyorlar. Ama kısa yüzli ayı bu yerin onlara vermeye hiç niyeti yok. kısa yüzli dev ayı boz ayıyı asyaıya geri yolluyor. Kahverengi ayı ise nesli tikeniyor. kısa yüzli dev ayı 1 milyona yakın yıl amerikaıya hıkmediyor. Ancak boz ayı tekrar Kuzey amerikaıya yerleşiyor ve kıtayı fethediyor. Bu sırada Avrasyaıda yeni bir ayı türü ortaya çıkıyor. mağara ayısı Avrasyaıdaki ayılardan daha büyük ve kuvvetlidir. Hem et hem de ot yiyebilecek dişlere sahiptir. Sonra bu ayılar müthiş bir değişime uğruyor. Bunlar berinciyaya yerleşiyor. aşırı soğuklar toynaklı hayvanları berinciyadan ayrılmalarına sebep olurlar. kısa yüzli dev ayının yiyecek kaynakları da böylece yok oluyor. kısa yüzli dev ayı Kuzey amerikaıyı boz ayılara bırakarak güney amerikaıya güç ediyor Avlanma nedeniyle dev ayı yeryüzünden siliniyor.

Ani bir iklim değişikliği ayıları kutup bölgesine hapsediyor. Bir grup boz ayı Avrasyaıya güç etmek işin sürüden ayrılıyor. Ama burada yaıayabilmesi işin değişim geıirmesi gerekiyor. Burun ayı balığının kokusunu 32 km uzaklıktan alabilecek durumda geliıiyor. Bir oturuıta vücut aıırlııının %20 si kadar yiyebilmesini mümkün kılan dev bir mideyi geliıtiriyor ve avlarına görünmez oluyor. Kutuplarda kıstırılan boz ayı geliıerek kutup ayısına dönüşüyor. Gırınııının aksine kutup ayınsın derisi aslında kahve renklidir. kırkındeki ısıyı depolamak işin tasarlanan tüyleri tamamen şeffaf. Ancak kardan ve güneşten yansıyan işınlar beyaz gibi gırınmelerine neden oluyor. hiç mola vermeden 100 km yızebilecek kadar kuvvetlidir.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır

1.dünyadaki en yaygın ayı türü hangisidir?

2.200 bin yıl içinde kuzey kutbunda boz ayılar niye kutuplara akın ediyor?

3.mağara ayıları niye insanlarla karşı karşıya kalıyor?

4.Boz ayılar neden kutup ayılarına dönüşüyor?

5.Boz ayı nerelere adapte oluyor?

6.kısa yüzli ayıların ataları buzullu dönemden yenidünyaya gelmeyi nasıl başardılar?

7.kısa yüzli dev ayı neden yeryüzünden siliniyor?

8.Boz ayılar beden buzlu arazilere akın ediyor?

9.Panda neden bambu yemeye başlıyor?

10.ilk ayılar neden ağaçlarda yaşıyor?

Saime SAVDA EĞİTİM BİYOLOJİ 3. SINIF 2010