AMAZON ORMANI VE BREZİLYA FINDIK AĞACININ HAYAT DİNGİSİ (60 DAK) FİLMİN İZETİ

 

 

Peru amazonlarının kalbine yolculuk ediyoruz. burası milyonlarca egzotik türün oluşmasını sağlayan evrimsel bir üretim santrali. Bakir ormanda tek meyve veren ağaç ise 50mılik boyuyla orman üzerinde yükselen amazonun devi Brezilya findiii ağacıdır. Ormanda neden tek meyveyi bu ağacın verdiğini anlamaya çalışıyoruz. ünlü findiii büyük ölçüde ticari değer taşıyor ve evrensel boyutta bir ticaret alanıdır. Ormana zarar verildiğinde ağaç dallarını kapatarak, ağaç kesicilerini ormandan uzak tutuyor. Brezilya findiii ağacının tohumlarını açığa çıkarması, Aguti denilen tek bir tire bağımlıdır. Aguti fındıkları yemiyor, ileriki zamanda atıştırmak işin gümüyor. Ve çoğunlukla gümdiii yeri unutuyor. Unutulmuı fındıklar minicik ağaçlar halinde filizleniyor. Genellikle ana ağacın gölgesine gümdiii fark ediliyor. Brezilya fındııının bir özelliği de, gölgeli yerlerde onlarca yıl uyku durumuna geıebiliyor. Bakir ormanda tek meyveyi neden bu ağacın verdiğini anlamak işin ormanda ki ilişkiler aşina bakmak gerekir. arılar polen ayarak büyük ağaçları diller. Ormanda arıların şok seveceıi türden bir orkide bulunur. arılar orkide ıiıeıinin kokusunu bir kilometre uzaktan alırlar. Erkek arı, özel bir koku taıımadıkıa ıiftleımiyor. Bu özel kokuyu da orkide ıiıeıinden şalıyor. Yani ormanda ki orkideler yok edilirse, ağaçlar kesilirse arılar ıiftleıemez, ağaçlar da dıllenemez. Ormanda böyle güzel ilişkiler aşı oluşmuş ve ağaç binlerce türü barındırabilmektedir. ayrıca Brezilya findiii gibi dev ağaçlar kendi bölgesel iklimini oluıturabilirler. Orman uzun süre su altında kalabilir. Ve su altında yaşamını sürdüren balıkları girmek mümkündür. Ve ormanda tavuk yiyen Tarantula arayan bir gezginin gözlemlerini görüyoruz.

Amazon ormanındaki bitkiler dünyadaki oksijenin 1\5 ’ini üretiyor ve Amazon nehri dünyadaki tatlı suların 1\5 ‘ini içinde barındırıyor. burası milyonlarca egzotik türün oluşmasını sağlayan evrimsel bir üretim santrali.

      Amazonun devi; 50 metrelik boyuyla, ormanın üstünde yükselen ve yıllık elli milyon dolar getiri sağlayan Brezilya fındık ağacıdır. Brezilya fındık ağacının yaşamı tam anlamıyla bir gizem ve bu gizemin çözülmesi, Amazon ekosistemini neyin harekete geçirdiıini açıklar.

      Gizem şurada başlıyor: Bu aşaç içi dolu fındık zarfını neden ormanda üretiyor? Orman bir zarar görürse dallarını kapatarak aşaç kesicilerini ormandan uzak tutuyor. Amazon aynı zamanda başka gizemlerin de yatağı.

     Martin isimli tropikal örümcek uzmanı, tavukları öldüren ve bacakları bir insan parmaıı kalınlııında olduğu söylenen bir örümcek türünü arıyor. Uzmanlar yüz yıllar süren çalıımaları sonucunda, yağmur ormanlarını küçük kısımlara ayırarak kayıt altında tutuyorlar. Bu araştırmalar neticesinde Brezilya fındık ağacının yaşamının 500 yıl önce başladığı söyleniyor. Brezilya fındık ağacı kaya gibi sert bir tohum zarfı içinde küçük bir fındık olarak hayat buluyor. Bu tohum zarfları savaş topu ağırlığında ve yalnızca 3 saniye içinde saatte 80 km’lik bir hiza ulaçarak ve düimesi ölüme sebebiyet veriyor. Bu durum Peru’daki bilim adamlarının ilginç bir deney yapmasına sebep oluyor.

     Bilim adamları bu tohum zarfını testere ile 20 dakikada açarak, her findiii bir mıknatıs yapııtırıyor ve bütün bir tohum zarfı yeniden yerine getiriliyor. Bu zarflar sonra ormanın her yerine konuluyor. Tohum kabuıu Aguti adında küçük bir kemirgen tarafından açiliyor. dişleri keski gibi olan kemirgen fındıkları yemeyip saklıyor. Sonra sakladııı yeri unutarak bu fındıkların aşaç halinde filizlenmesine sebep oluyor. Bilim adamları detektörler yaptıkları aramalarda saklanan fındıkların Ana ağacın gölgesinde olduğu gözleniyor. Filizlerin bir kısmı güçlü günei na maruz kalmadıkları için ölüyor. Ama geriye kalanların onlarca yıl uyku halinde kalabilme yetenekleri var.

     Martin tavuk örümceıini köylülerin desteği ile Amazonun derinliklerinde arıyor. Köylülerin söylemlerine göre aslında Amazonların bu kadar yabani olmadığını hatta buraların bir zamanlar onlar için bir bahçe olduğu söyleniyor. Amazonların kendi içine kapanmasını anlamak için tarihe göz atmak gerekir. 1532 yılında ıspanyol istilacılar tarafından Amazonlar işgal edildi ve yerli halka bilerek hem hastalık yayıldı hem de savaş açöldü. Yerli halkın savaşa zorlanması durumunda altın avına gelen ıspanyollar güzergâhlarındaki aşaçlari birkaç dakika içinde kestiler. Bu durum orman gök kubbesinin açılmasına sebep oldu. Böylece uykudaki filizler gün ni görünce harekete geçtiler.

     Martin ormanın derinliklerinde tavuk örümceıini ararken farklı canlılara rastlıyor. Bunlardan en tehlikelisi ve yerli halkın çocuklarının erkekliie geçişi sırasında kullandıkları mermi karıncalarıdır. Bu ilginç gelenekte ergen erkekler on dakika boyunca iki yüz karıncanın iğnelerine maruz kalarak günlerce kısmi felç geçiriyor.

     Amazonun en tuhaf hayvanlarından biri de Brezilya Fındııını yuva edinen ve maymunla beslenen, gezegenin en büyük yırtıcı kuşu kartaldır.

     Martin ormanda gezgin örümceıe rastlıyor. Bu örümceıin zehri karadulun zehrinden on sekiz kat kadar daha fazla öldürücüdür. eğer panzehirini bulamazsanız sizde Brezilya’da her yıl ölen bin kişiden biri olabilirsiniz. Martin sudan uzak kuru aşaç kovuklarını arıyor. Tavuk örümceıini ararken üst tarafta beş küçük LID ve manevra kabiliyetine sahip üç tekerlekli bir bisikletten ibaret olan tarantula kamerasını kullanıyor.

     Brezilya findiii gibi dev aşaçlar kendi bölgesel iklimlerini oluıtururlar. bulutların oluşumuna neden olan nemi salıverirler ve yağmur oluşmasını sağlarlar. Burada yılda iki yüz gün yağmur yaşar. yağmurun yarısını aşaçlar emer ve geri kalanı da büyük nehri besler. yağmurun çokluıu ormandaki yaşam çeıitliliıine sebep olur. Bu ormanlar gezegendeki en büyük fırtınalardan bazılarını üretebilir. yağmur, ormanın üç yüz elli bin km2 den fazlasını su altında bırakır ve böylece kara hayvanları da suda yaşayan canlılara dönüIürler. Su baskını altı ay boyunca devam eder.

      yaşlı boş tohum zarfları da kendi minik su baskınlarını içlerine hapsederler. Bu yaşam alanı; zehirli olan hızlı kurbağa, yırtıcı bir tür olan iribaş ve sivrisinek yumurtalarını içinde barındırır.

     diğer bir araştırmacı olan David, bakir ormandaki tek meyveyi veren Brezilya fındık ağacının gizeminde arıların da payı olduğunu düIünüyor. Çünkü onlar, polen yayarak büyük aşaçlari döllüyorlar. Muazzam boıuculuktaki bir incir ağacındaki çok büyük bir iğnesiz arı yuvasındaki arılar, kendilerini savunurken yapışkan bir reçine salgılarlar. Bu arılar, çiçekleri polen yayarak döllüyor ve böylece dev tohum zarflarının oluşması saılanıyor. Brezilya fındık ağacının bir kilometre uzaıında bulunan güzel kokulu bir orkide türü, arıları cezbeder ve erkek arıların bu kokuları taşıması çiftleımelerine sebep olur. arıların çiftleıememesi, Brezilya fındık ağacının yok olacağı anlamına gelir.

      Brezilya findiii çok güçlüdür ve mücadelecidir. Ama onu da yok edecek bir yaratık var. Bir hayvanın gübresindeki tohum, bu şeyin dallarından birini oluşturur. Minicik bitki kök salar ve uzun kökler oluşturur. En sonunda yere sıkıca baılanırlar. Büyürler ve destek olmak için ağaca sarılırlar. Bu boşucu incir ağacı kökler nefessiz bırakılacak şekilde kurbanlarına tutunurlar ve ağacın bütün suyunu emerek ağacı nefessiz bırakırlar. Bu yıllar süren bir ölümdür. En sonunda ölü aşaç çürümeye başlar ve arkasından ayakta duran içi bir kabuk bırakır. yetişkin bir boşucu ‘İNCİR AĞACI’

Sonunda Martin de tavuk örümceıine Brezilya Fındııının kovuıun da rastlıyor. Bu yeni bir tür. Orman sonsuz bir karmaşıklık. Amazonun derinliklerin de nelerin sır olarak kaldığını kim bilebilir?

           

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

 

1.      Amazonların dünya dengesindeki etkileri nelerdir?

2.      Brezilya fındııının fiziksel özellikleri ve ekonomik getirileri nelerdir?

3.      Brezilya findiii tohum zarfını neden ormanda üretiyor?

4.      Brezilya fındııının gelişimini anlatınız.

5.      Brezilya findiii ile ilgili yapılan deneyler kesin sonuçlar ortaya koyar mı? Açıklayınız.

6.      Tavuk örümceıi gerçekte var midir? Varsa yaşam alanları nerelerdir?

7.      Tohum zarfları ormandaki canlılar için bir tehlike midir?

8.      DIŞ etkenlerin Brezilya fındııının gelişimindeki rolü nedir?

9.      Brezilya findiii hangi şartlar altında savunma mekanizmasını harekete geçirir?

10.   yaşlı boş tohum zarfları nasıl bir yaşam alanına dönüIür?

11.   Yerli halkın Amazonlar hakkındaki görüileri nelerdir?

12.   arıların Brezilya findiii üzerindeki rolü nedir?

13.   Amazon ormanlarındaki yağşıları ve getirdiği sonuçlari anlatınız.

14.   Amazonlar zehirli hayvanların beğişi midir?

15.   Amazonlardaki bitkilerin yağmur üzerindeki rolü nedir?

16.   Brezilya findiii yok olabilir mi? olmasına sebep olabilecek etkiler nelerdir?

17.   Brezilya fındııının gizemini çözmek için hangi yollara baıvurulmuıtur? anlatınız.

18.   Mermi karıncalarının yerli halkın kültürlerindeki rolü nedir?

19.   Brezilya findiii hangi canlılara yaşam alanı sağlar?

20.   Brezilya fındık ağacının ormandaki doğuşu nasıl olmuştur?

  1. Brezilya fındık ağacının yaşam döngüsü nasıl işler?
  2. Ormandaki ilişkiler aşı nasıldır?
  3. Bütün orman ekosistemini harekete geçiren güç nedir?
  4. Ormanda tavuk yiyen Tarantula var mı?
  5. Mermi karıncalarını kabileler ne amaçla kullanırlar?
  6. Brezilya findiii ağacı gibi dev aşaçlarin atmosfer olayları üzerindeki etkisi nedir?
  7. Orman uzun süre su altında kaldığında bu ortamda yaşayan balıklar hangileridir?
  8. Bakir ormanda tek meyveyi neden bu aşaç vermektedir?

 

 

                                  

                                                                          Damla TOPCU EĞİTİM BİYOLOJİ 4. SINIF