Ani kasırga ve fırtınalar 46 dk

kasırgalar diğer fırtınalara benzemezler. Kasırgaların oluşması günler sürer; binlerce kilometre karelik bir alan kaplarlar ve fark edilebilir bir yol izlerler. kasırgalar rastgele bir şekilde saniyeler içinde ortaya çıkar. kasırgalardan kurtulma şansa bağlıdır. çünkü kasırgalar eskisinden daha erken ve güçlüler. sürekli değişikliğe uıruyorlar. Tipik bir kasırganın şapı 1,5 km den azdır. birleşik devletlerinde 1 yılda ortalama 1200 kasırga oluyor. Bu sayı dünyanın diğer yerlerinden daha fazladır.

Geleneksel kasırga mevsimi ilkbahardır. kasırgalar oluşurken kasırga kuıaıında hayata geçiyorlar. Amerika da teksasıdan başlayıp Oklahoma üstünde Nebraskaya kadar ilerliyor. KIŞ yerini ilkbahara bırakırken kayalık dağlardan gelen kutup havası dizliklere yayılır. Meksika Kırfezinden kuzeye doğru yinelen sıcak ve nemli havayla şarpiıma noktasındadır. kasırganın oluşması işin sahne hazırdır. Hafif olan sıcak hava yükselmek ister. ağır olan soğuk hava ise alçalmak ister. iki hava kitlesi karıılaıtıklarında, dönmeye başlarlar.(Bu iki havanın dönmesini iki arabanın aynı anda simetrik bir şekilde çarpması gibi dııınebiliriz.)

5 şubat 2008 de kasırga 57 can almış. Elminyo ve Lavinya dingisi en bıyıklerindendir. dingi okyanusların soğuyup ısınmasını sağlar. büyük okyanus akıntılarını etkiler. doğuya doğru hareket eden Elminyo akıntısı tropiklerin ılık sularını abdinin batı kıyısına taşır. üstündeki atmosferde ısınır. Elminyo yaklaşık 1 yıl kadar devam eder. Sonra dingi tersine döner sıcaklık azalır. Bu dönüşüme Lavinya denir. Bu akıntı daha soğuk suyu ve üstündeki soğuk havayı taşır.

Kasırgaların normal fırtınalara kıyasla çapları 32.19 km ye ulaıabilir. Yıkseklikleri Everest dağönün iki katı kadar olabilir. sıcak havanın yükselmek istemesi, ağır soğuk havanın ise alçalmak istemesi yüzünden dengesizlik oluşur. Dengesizliıin giderilebilmesi işin iki havanın da karşıması gerekir. Dengesizlik sıcak ve soğuk havanın karşımasını sağlar.

dönme hareketi Rızgır makası olarak bilinir. yüzeydeki oldukça hafif rızgırlar daha güçlü rızgırlar tarafından bastırılınca ortaya bu makas çıkar. dört süper hücreden sadece biri kasırga doğurur. öyleyse bu bir taneyi sadece özel yapan nedir? Bir süper hücrenin neden hortum yarattığı meteorolojinin son ve en büyük sırrı ipuıları dönme hareketinin içinde olabilir.

Fujita ılıeıinde Hortum gücü

EFO	55-85 km
EF1	86-110 km
EF2	111-135 km
EF3	136-165 km
EF4	166-200 km
EF5	>200 km

EF0: Bir ağacın dallarını koparabilir.

EF2: dalları uıurabilir.

EF3-EF4-EF5: Bunlara ise nadir rastlanılır.

Bilim şimdi büyük dizliklerde bir fırtınanın nasıl kasırga yarattığını düşünüyor. fırtınalar dopler radarı ile izlenebilir. ıanakların gönderdiği işınlar bulutlardaki su damlacıklarına şarpiyor ve bilgisayarlara veri gönderiyor. Veriler fırtınanın röntgene benzer bir resmini oluşturuyor. fırtınanın tam olarak nerede bir kasırga yaratacaıını umuyorlar. Ancak dopler radarının fırtınanın resmini oluıturması en az 6 dk sürüyor. Bu radar zaman açısından yetersiz olduğu işin daha hızlı radara ihtiyaç vardır.(Fazla Dizilim Teknolojisi)

Hortumlar oluımadan ince yeterince uzun tespit edilirse hayat kurtaran dakikalar kazanılabilir. süper salıdan sonra araıtırıcılar korkunç bir araştırma yapmış. kasırgalar gittikçe daha şok gııleıiyorlar. Daha güçlü kasırgaları önlemek işin bir şeyler bulunabilir çareler sunulabilir. binaları daha güçlü inşa edebiliriz.

kasırga uzmanı Bil Galus, hareket halinde bir hortum yaratan ilk rüzgar türevini tasarlamak ve hareketli bir kasırga simülatörünı nasıl kullanmamız gerektiğini araştırıp başka bir uzmanla beraber ortaklaşa çalışıp baıarmıılar.

kasırganın oluşum teorisi, aşağı doğru bir basını olması gerektiğini, kasırga üreten bir makine yapılıyor. 5.49 m çapında ve 3.35 m yıksekliıinde bir kutudaki hortum model hedefin üstüne asılmıı şimdiye kadar yapılan en büyük ve gerçekçi kasırga simülatörü EF1 den daha güçlü hareket halindeki yapıyı geçmiş. aşağı basıncın görevi işe doğru çekerek fırtınanın dındırdııını bildirmektir.

kışın kasırga patlamaları çoğunlukla daha güneyde, kasırgaların ılık daha ılık havayla besleneceıi Teksas da olur. kasırgalar son 20 yıldır kuzeye doğru ilerliyor, eskiden kasırgalar güneyde oluşuyordu. Son 20 yılda ekvator çevresinde sıcaklık düzenli olarak arttı. Jestrin tropik havayla kutup havası arasında sınır oluşturuyor. Ekvator çevresindeki sıcak hava kitleleri genişlerken kutup havası kitleleri kııılıyor. Bunun sonucunda Jestrin daha kuzeye iteliyor.

kasırgalarda daha önceden bizim işin önemli olan çaresizliıe kapılmamak değil; bu deneyimlerden ders almak, olanları daha iyi anlamak ve gelecekte önemli olayları önceden bilmeye çalışmak işin onlardan yararlanmak. O önemli olaylardan biri mutlak kabus olabilir. Hortum geldiği zaman hazır olabiliriz. Kasırgaların nasıl oluştuıu yolundaki sırrı çizerek tehlike kurbanlarını uyarmak işin zaman kazanarak ve en kötüsüne dayanabilecek binalar tasarlayarak.

Bilimin karanlııın içindeki umut olabilir.

kasırga şok şiddetli, yüküci rüzgarlara verilen addır. Kasırgaların yarattığı rüzgarın hızı bazen 450km hiza ulaıabilir. ısınan havanın yoğunluğu soğuk havaya göre daha azdır. soğuk hava yani daha yoğun hava soğuk yani az yoğun havanın olduğu yere doğru hareket eder. Bu da hava akımının oluşmasını sağlar. Bu hava akımına rüzgar denir. rüzgarlar iklim şartlarına ve mevsimlere göre farklılık gösterirler. Okyanus ikliminin olduğu bölgelerde ani hava değişimleri ve sıcaklık farklılıkları olur. Bu bölgelerde aniden oluşan ve yüküci etkisi bulunan rüzgarlar meydana gelir. Bu rüzgarlara büyüklüğüne göre fırtına, tayfun ve kasırga denir. kadırgalar yerleşim birimlerini tahrip edebilir ve can kaybına yol açabilir.

Bilim adamları kasırgaları, bazı radar araçları, gözlem evleri veya doğrudan gızlemleyerek anlamaya çalışırlar. KIŞ aylarında olan kasırgalar bilim insanlarını bile ıaıırtacak zamanlamaya sahiptir. Bu nedenle kasırgaların oluşumunun incelenmesi önlemler alma açısından önemlidir. kasırgaları ve hortumların nasıl oluştuğunu anlamaya yarayan araçlara kasırga oluşum similatırı denir.

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır.

1.kasırga nasıl oluşuyor?

2.Geleneksel kasırga mevsimi hangi mevsimdir?

3.kasırgalar işin ikinci hayati malzeme nedir?

4.Kasırgaların ileriye doğru hareket etmesini sağlayan yakıt nedir?

5.Son yıllarda en büyük kasırga ne zaman nerede olmuştur?

6.Elminyo ve Lavinya dingisi nedir?

7.fırtınaları nasıl izleyebiliriz?

8.Kendimizi kasırgalara karşı korumak işin yapabileceıimiz bir şey var mı?

9.Bir hortum bir çatıyı nasıl uğurur?

10.aşağı basını nedir?

11.Kasırgaların günümüze kadar değişiklikleri nelerdir?

12.Kantekideki tuhaf hortumun nedeni nedir?

13.kasırga hangi yönden geliyor?

14.Dopler radarından en son geliştirilen yöntem nedir?

15.Son kasırganın kaçıncı EF den geldiği düşünülüyor?

16.Dopler radarı üzerinde araştırma yapan araştırıcı hangi üniversite yapmıştır?

17.EF ler kaçıncı basamakta hangi özelliği gösterir?

18.Dopler radarını yapan araştırmacı hangi üniversitede çalışıyor?

19.rüzgar nedir?

20.kasırga nasıl oluşur?

21.Kasırgaların gücü ne kadar olabilir?

22.kasırga oluşturma similatırı nedir?

23.Kasırgaların anormal değişimleri neden kaynaklanır?

tülay KORKMAZ EĞİTİM BİYOLOJİ 3. SINIF 2010