Alplerdeki Kar tufanı 24 Dakika

 

Kayak sezonu ortasında bir pitoresk bir Avusturya kar tatil merkezi 4 bin turist Alplerin manzarasının keyfini çıkarıyor birden bire devasa bir İŞİ bu huzuru yerle bir ediyor 3 dakika içerisinde 100 metre kar duvarı galtır kasabasını harap ediyor. Binalar yüküyor dızinelerce insan kar altında bunların hepsi uzmanların güvenli dedikleri yerde oluyor.

 

Avrupa Avusturya galtır şubat 1999 galtır kayak merkezi alp dağlarının zirvesine yakın popüler bir kayak merkezi olup dik alp dağlarının uçları galtırın İŞ yanını sarmııtır. galtır kasabası 2754 metre lik Krystof dağönün hemen altında bulunmasına rağmen kış sporseverlerin uğrak yeridir. Ama bu sakin güzelliğin bir bedeli vardır. KIŞ ayların da ağır kar yağışı ve güçlü rızgırlar kasabayı etkisi altına alır. galtır bu nedenle olabilecek bir çiğin tam ortasında yer alır. Chirsta ve Hernut Kapellner çifti her yıl bu kayak merkezine gelir ve burada tatil yaparlar. şubat ayı karın yoğun olarak yaşdııı bir zaman hava şartları şok kötü durmadan kar yaşıyordu yetkililer tim uyarıları yaptı ve tim yoları kapattı 4 bin kinin dünyayla bağlantısı kesildi bu bölgede gücü yaklaşık 120km varan rızgırın etkisiyle kalır. galtır valisi İŞİ dııebileceıini söyler. Ama daha ince hiç İŞİ altın da kalmamış bundan dolayı yapacak bir şey olmadığı işin dışarı çıkar. Fakat İŞİ diğer Chirsta ve Hernut İŞİ altında kalır. çiğin etkisiyle bu çift Chirsta 50m ve Hernut 100m sırıklenir. Hernut ilir. İŞİ o kadar ilerler ki kasabının en güvenli bölgesinin işine kadar ilerler. Kasaba İŞ bölgeye ayrılır kırmızı yeşil sarı olmak üzere kırmızı bölge: en tehlikeli bölge, sarı bölge: oteller ve evler çığa karşı gıılendirilmiı, yeşil bölge: hiçbir zaman İŞİ altında kalmamış. yoğun kar yağışı nedeniyle 23 şubat 1999, 15.59 İŞİ oluşur. Yolun üzerinde galtır kasabası yer alır. 100m il kar dalgası galtırın üzerine gelir. Kasaba oteller evlerin büyük çoğunluğu yükülmii kar tamamen kaya gibi olmuştur. Bu çiğin sonunda 31 kişi ölmüş onlarca kişi yaralanmıı.

 

Felaket uluslar ası bir ilgi girmiş. Bilim adamları ve Art mears bu olayı araştırmak üzere galtır e gelirler. Gelmelerinin temel nedeni güvenli saydıkları bölgelerin İŞİ altında kalmasıdır. galtır İŞİ risk sistemi işe yaramamıı bu çiğin kırmızıdan sonra sarının iş kesimlerine kadar ilerlemiıtir ve bunun aııklanması. Poolfoehn ve Stevan magrig galtır savcısı tarafın dan gırrevlendilip araştırma yaparlar.

 

Poolfoehn bu çiğin bıyıklııını kesin çözmek ister.1999 yılının ocak aynını kış hava raporuna bakar v gereğinden fazla kar dııtııını söyler yaklaşık 6 kat daha fazla yağdığını bulur. Bu çiğin gerçekte bıyıklııını ölçmek işin Krystof dağönü zirvesine çıkar. Poolfoehn çiğin dağdan koptuıu yerin beklediğinin iki katı olduğunu görür. çiğin 170 bin ton ağırlığında olduğunu söylüyor. Araıtırmacılar hava kaynaklarına geri bakıyorlar 27 Ocak -23 şubat arasında değişik bir biçimde bir iklimin görülür. dağların yüksek kısımların da güçlü kuzey batı rızgırların estiii görülür. dağların yüksek kısımlarında 120 km hiza yükseldiii görülür. Bu hiza birkaç saat içinde 30 ton karı hareket ettirir. Var olan kar 170 bin ton kar tepesi kendisini taııyamaz kendisinden kopması lazım her dağın bir ya da birden fazla kar tepesi vardır tepeler ardı arda yağan karlardan oluşur. Tepeler katman şekilde yapılardır bu tepelerin alt kısımlarında zayıf kristallerden oluşan sıkı başlarla bir birine bağlanmıı buz kristalleridir. Bu zayıf katmanlar üzerindeki karlar bir biri üzerine ııkebilir ve üst katmandaki karın aşağı kaymasına çiğin başlamasına sebep olur. Peki, zayıf katman daha ince neden çökmedi. Poolfoehn katmanı incelerken ince bu katmanın eridiıini daha sonra ise bu katmanını donarak şok güçlü bir baş meydana getirdiğini söylüyor bu başlar karlar eriyip donduktan sonra oluşur.

 

Daha sonra tekrar hava tahminlerine bakıyor sonuçlar tahmilleri dorular niteliktedir. 29 Ocak- 4 şubat arası ısı değerleri karların erimesine neden oluyor. 5 şubat ve sonrası hava sıcaklığı sıfırın altına düşüyor galtır üzerindeki kar tekrar donuyor. Bu durum güçlü kristallerin oluşmasın neden oluyor ama bütün bunların neden çiğin güvenli bölgeye kadar gelmesine neden olabilir mi sorusunu akla getiriyor. Poolfoehn yeni deliller göre bilmek işin görgü tanıklarını dinliyor karların dalga şeklinde özerlerine geldiğini söylüyorlar bu durumda karmaşık bir durumun ortaya ııktııını söylüyor.

 

araştırmalar durma noktasına geliyor sonra birden şansları yaver gidiyor şok katlı işıların hareketine ışık tutan cüretkir bir deney olduğunu ııreniyorlar. galtır faciasından iki hafta ince Avusturya ve isviçre bilim adamları ekibi Kretesebe dağına çıkar bilinç bir şekilde bir İŞİ oluıtururlar ve çiğin dağdan inişini kayıt altına alırlar. Bunun işin iki tane doblar İŞİ radarı ve kısa mikro dalga enerji dalgaları yardımı arcılıııyla çiğin saniye saniye kayıt altına alacaklar. Ekip dağın 1300m altında bir beton sığına k yapıp işine girip orada radar ve mikro dalga enerji yarımıyla bilgisayar aktarıp orada gerekli işler yapılacak. Bir helikopter yardımıyla İŞÇİ tetiklemek üzere patlayıcılar dağın zirvesinde patlatılıyor. Bunun sonucunda devası bir kar yığına koparak aşağıya doru iniyor bu sırada sııınaıın kapıları tam zamanında kapatılıyor ve İŞİ beklenenden şok büyük ve çiğin nedenini araıtırıyorlar.

 

sığınak deneyinde çiğin dağdan aşağı inerken taze karları topladııını gösteriyor. Burada kar kenetlenerek aşağıya düşüyor bu deney sonucunda artık bir çiğin saniyede 400 ton karı toplaya bileceii bulunmuştur. tim bu bilgilerin nda felaketin nasıl oluştuğunu aşıklaya biliriz.

 

galtır de ince sıcaklık artıyor karlar eriyor daha sonra ise sıfırın altına iniyor donma meydana geliyor kristal katman şekilde bir katman oluşuyor. Daha sonra şubat ta beklenen den fazla kar yaşıyor. 23 şubat 170 bin ton kar dağdan kopuyor hesaplara göre saniyede 20 bin ton daha büyüyor saatte 417 km hızla ulaçıyor ve felaket galtırı vuruyor. ağır yoğun kar katmanı binalara saatte 80 km hızla giden 25 ton luk bir kamyonun tuğla bir duvara şarpiyor. Tozkarın üst tarafı 100km şehrin iş kısmına giriyor. Tozkar durduıu zaman sert kaya gibi oluyor. galtır bu fırtına 3 dakika sürüyor bu kadar olayın ancak 200 yılda da gırılmediıi söylenir.

 

Ama yetkililer böyle bir şeyi risk etmek istemedikleri bunu işin kasabayı korumak işin ve önlem işin Alplerin eteklerine 2m kalınlııında 360m uzunluıunda 7m yıksekliıinde bir İŞİ bariyeri kurmuşlar

yoğun kar yağışı dağların zirvelerinde kar biriktirir. Bu kar zamanla eriyip ve donarak yoğun bir katman oluıturarak ağır çığa neden olur. Bu yoğun kar tabakası bir kuvvetle kirilir ve üzerindeki daha az yoğun katmanla birlikte önündeki yeni yaşmıı karı da sıpırerek hızla aşağı doğru kayar ve buna kar tsunamisi de denebilir. Kar aşağı doğru kayarken tıpkı su dalgaları gibi yüksek enerjili kar dalgaları oluşturur. Bu da binaların yıkılması ve dayanıksız evlerin yok olması işin oldukça iyi bir nedendir.

avrupaıda avusturyaının bir dağ kasabası olan Galtuerıde yaşanan bir İŞİ felaketle sonuçlandı. Beklenmeyen bir alana düşen işida 31 kişi öldü. Alplerde yaşayan insanlar işılara karşı bilimin sayesinde tedbirler almıılardır. Galtuer olayı bu konuda yüksek tedbirlerin alınmasına vesile oldu.

 

 

aşağıdaki soruların cevapları Filmin Ayrıntılarında vardır

 

1.Neden İŞİ herkesin güvenli sandııı bölgelere kadar ilerlemiıtir ve nasıl sonuç vermiş tir?

 

2.Toz kar işıları nasıl meydana gelir?

 

3. karmaşık İŞİ oluşum şekli nedir?

 

4.Kenetleıme nedir nasıl oluşur?

 

5.Bilgisayar simülasyonları önemi nedir?

 

6.Her yıl ortalama kaç kişi ölmüştir?

 

7.Alplerdeki kar fırtınasını önemi nedir?

 

8.Bu fırtınanın aydınlamasında hangi teknikler kullanılmış?

 

9.Alplerdeki kar fırtınasında maddi hasar ne kadardır?

 

10.galtır kim tarafından bölgelere ayrılmıştır?

 

11.Kristal katman nedir?

 

12.galtır de fırtına sonucu alinana önlemler nelerdir?

 

13.Alplerdeki fırtına ne zaman olmuştur?

 

14.Yapay İŞİ ne zaman yapılmıştır?

 

15.galtır ın nasıl bir konuma sahiptir?

 

16.İŞİ nasıl oluşur?

 

17.Bu İŞÇİ kesin çözmek isteyen bilim adamı kimdir?

 

18.Alplerdeki çiğin şiddeti nasıldır?

 

19.Alplerdeki fırtınada neden karmaşık durum ortaya çıkmıştır?

20.Galtuerıdeki Kar tufanının Sebebi ve sonuçları nelerdir?

21. Kar tufanının Nedeni nelerdir?

22.Alplerdeki Kar Tufanlarının Nedenleri nelerdir?

23. İŞİ Nedir ve nasıl oluşur?

 

 

Erdal İNCİ EĞİTİM BİYOLOJİ 3.SINIF 2010